Recensies

5 december 2018

Over het boek Een goede geest bestaat niet zijn, een week na de verschijning, twee recensies te publiceren.

Jan Pronk schrijft het volgende:

De genocide die in 1994 plaatsvond in Rwanda was een tragedie van immense proporties. Hoewel er sindsdien veel is gedaan om verzoening te bewerkstelligen trekken de gebeurtenissen van destijds nog diepe sporen door de samenleving. Nadat de processen waren afgesloten en schuldigen waren bestraft zijn de slachtoffers en hun verwanten aangespoord om de misdadigers te vergeven. Zij moeten samen verder, zonder zich te wreken, ook al om herhaling van de massamoord te voorkomen. Verzoening is een voorwaarde voor het helen van de samenleving, zodat Rwanda een natie kan worden zonder onderscheid tussen Hutu’s en Tutsi’s. Velen zijn bereid samen te werken, een groot aantal is ook bereid zich te verzoenen, maar vergeven vinden de meesten een stap te ver. Zij kunnen en willen het verleden niet vergeten, dragen schokkende herinneringen met zich mee en worden stelselmatig geplaagd door trauma’s.

Voor mensen in het westen die dit alles van ver hebben aangezien waren de misdaden onvoorstelbaar. Maar velen van ons hebben geen idee van wat overlevenden nog steeds meemaken: nachtmerries, pijn om het verlies van geliefden, wanhoop anderen niet te hebben kunnen beschermen, schuldgevoel omdat men overleeft terwijl anderen zijn omgebracht. In haar roman Een goede geest bestaat niet beschrijft Amy Besamusca-Ekelschot het leven van Victor. Hij had geluk, ontkwam, overleefde, vond een nieuwe toekomst buiten eigen land en nieuw geluk met mensen die hij lief kan hebben. Maar het verleden grijpt hem naar de keel. Hij komt er niet los van, gaat op zoek naar de moordenaars van zijn familie en naar de mensen die hen niet hebben beschermd. Hoe langer hij zoekt, hoe minder hij kan vergeven.

Victor staat voor ontelbaar vele anderen. De schrijfster maakt goed invoelbaar waardoor hij wordt geplaagd, maar er zijn ook vrienden en geliefden die hem helpen anders te denken en een nieuw perspectief te vinden. Ik las het boek in een ruk uit en besefte: we moeten hierover blijven lezen, want we waren en zijn erbij betrokken.

De heer J.P. Pronk is o.a. oud-minister van Ontwikkelingssamenwerking in vier Nederlandse kabinetten, oud-lid van het Europees parlement, ex-voorzitter VON, ex-VN-gezant, ex-voorzitter IKV, hoogleraar ISS (Institute of Social Studies) en diverse malen koninklijk onderscheiden.

Marion Kouwets geeft de volgende recensie:

Amy Besamusca-Ekelschot portretteert de Rwandees Victor, die na de genocide van 1994 inmiddels de helft van zijn leven in België woont en goed is geïntegreerd. Volgens zijn vrienden is hij ‘helemaal blank getrokken’. Maar Victor voert een innerlijke strijd, die hijzelf niet goed begrijpt, om zijn cultuur te behouden en zijn vermoorde familie te eren. Dit is niet zonder gevaar.

Het innerlijke gevecht van de hoofdpersoon, de wisselwerking tussen angst en melancholie en ook de strijd tussen beslissingen en het lot, staan model voor het leven van veel mensen in de diaspora. Zij zijn net als de hoofdpersoon ieder een eenling in de dynamiek van de internationale gemeenschap. Telkens moeten zij aan de gruwel zien te ontsnappen. Een westerse manier van kijken lost dit niet op en daarom is de beschrijving zo relevant en mooi. Een goede geest bestaat niet in het krachtenspel tussen volken. Ook de Verenigde Naties lijken niet in staat die rol te vervullen. Bepalen spanningen uit het verleden het verdere individuele leven? Is een trauma onoverwinnelijk? Maakt traditie rijk of armoedig? Een goede geest bestaat niet draait om deze vragen in een geschiedenis die vaak wordt vergeten. De maatschappelijke consequenties van een genocide mogen niet worden vergeten. De persoonlijke consequenties evenmin, maar deze zijn zelden zo diepgaand beschreven. De pijn om verlies leidt tot nieuw verlies, wanneer hier geen aandacht voor komt.

De auteur is een scherpe observator, die confronteert en vol energie de ogen van haar lezers opent. Zij legt als geen ander uit wat mensen beweegt in hun handelen en hoe zij verstrikt kunnen raken in onoplosbare problemen. Ook laat zij zien hoe culturele verschillen mensen uit elkaar kunnen drijven en weer bij elkaar kunnen brengen. Zij sleept de lezer mee in een veelvoud aan spannende scènes. Nergens verliest zij de diepgang die het thema nodig heeft. De roman is zeer gelaagd en de Belgische omgeving van Victor wordt bijna een personage op zichzelf. Een enkele relativering in haar hoofdstukken laat de lezer weer even ademen. Een goede geest bestaat niet is prettig te lezen, al handelt het over de zware thema’s van dood en de strijd om erkenning.

Marion Kouwets is docent migrantenkinderen in Amsterdam en bestuurslid van Stichting Kennis zonder Grenzen.

Wij zijn allemaal nomaden (2014) ISBN 9789082231007
Een goede geest bestaat niet (2018) ISBN 9789082231014
Uitgeverij Mik Schots
Te bestellen via http://kenniszondergrenzen.nl/?page_id=478

Post navigation