Vier uur dictatuur

13 september 2019

Als tegenhanger van de ‘Dag van de democratie’ wordt jaarlijks in diverse steden in Nederland een ‘Nacht van de dictatuur’ georganiseerd. In De Balie in Amsterdam vond gisteren deze bijeenkomst plaats, met dit keer een directe link met Burundi. Het thema was: de Nederlandse en Belgische invloed op dictatoriale regimes. Het begon met de première van de documentaire ‘On Air’, van de Vlaamse documentairemaker Manno Lanssens, over de Burundese onderzoeksjournalist Bob Rugurika en zijn radiostation Radio Publique Africaine (RPA). Daarna presentaties en een debat.

De documentaire behandelt twee lijnen: onderzoeksjournalistiek met een missie en de schending van vrijheid van meningsuiting. Over de ontdekking wie de opdracht gaf om drie Italiaanse nonnen in Bujumbura te vermoorden, al in de periode voor de crisis van 2015, wilde Rugurika zijn bronnen niet bekend maken. Hierna werd hij in Burundi gevangen gezet. Zoiets kan in Nederland ook gebeuren, maar dan komt iemand uiteindelijk bij de rechtbank, waar wordt vastgesteld dat de gevangenneming niet gewettigd is. In Burundi ging dat anders, maar kwam de journalist vrij na betaling van borgtocht. (KzG: Een andere journalist, Jean Bigirimana, is overigens volgens de krant Iwacu al jaren zoek.) Lanssens volgde Rugurika en zijn onafhankelijke RPA tijdens de onrustige presidentsverkiezingen van 2015. Bij de presentatie wordt gemeld dat Burundi in die periode veranderde in een dictatuur. Rugurika woont nu in België, maar hij werkt vanuit Rwanda. De vraag waarom hij nu in een andere dictatuur werkt, werd niet gesteld, maar er zijn genoeg bronnen die al jaren melding maken van journalistieke en andere beïnvloeding vanuit Rwanda. De tegenwerking tussen de beide landen is geen geheim.

De presentatie van Mirjam Tassing van het Nederlandse Instituut voor Meerpartijendemocratie (NIMD), voornamelijk over Mali, leverde geen duidelijke visie of stelling op, al raakte zij aan Westerse belangen als sturende factor die tot scheve verhoudingen in Afrika leiden.
Alphonse Muambi presenteerde naar aanleiding van zijn verhaal over de historie van Congo, diefstal van grondstoffen door het Westen uit Congo en de concrete invloed van Westerse landen die leidden tot de genocide in Rwanda, wel een statement, namelijk ‘laat ons met rust’. Dit zou de oplossing moeten brengen. (KzG: Dit is een vroegere uitspraak van Mobutu zelf, die niet direct invoelbaar was, omdat hij destijds jarenlang de steun vanuit het Westen omarmde. Nu is het een statement dat de Burundese leiders ook uitstralen; het wordt ze door het Westen verweten. De bevolking is het op dit punt in grote lijnen wel oprecht met de leiders eens, maar kan niet anders dan ambivalentie voelen omdat er geen geld, geen eten en geen banen zijn, wat voorlopig niet lijkt te kunnen veranderen omdat de Westerse steun wordt onthouden.)
Alwin van den Boogaard vertelde over zijn ervaringen als Nederlandse militaire opleider in Burundi. Hij werkte negen jaar aan Security Sector Reform en legde uit hoe lastig het is om een politiedienst of leger in één klap (na het Akkoord van Arusha begin van deze eeuw) tien maal zo groot te maken én voorheen conflicterende partijen (overheidsmilitairen en voormalige jeugdmilitieleden) hierin tot een nieuwe eenheid te integreren. Dat is een onmogelijke opdracht voor welk land dan ook, maar formeel aan het land opgelegd. Wel had de spreker op individueel niveau ontwikkeling gezien, zoals tijdens rellen de uitspraak van een Burundese militair die een collega corrigeerde met de uitspraak ‘Je schiet niet op je eigen mensen’. Van den Boogaard was verreweg de interessantste spreker. Zijn stelling was dat het loslaten van Burundi na de crisis van 2015 een onjuiste beslissing was. Je kunt niet verwachten dat een Oost-Afrikaans land na meer dan 60 roerige jaren ineens verandert in een land met een Westerse structuur, dus je moet niet met de ondersteuning stoppen als er een crisis of andere dip is. Van den Boogaard heeft inkijk kunnen hebben in het Burundese Ministerie van Defensie en pleit voor vrouwen als aanjagers van een vredesproces, dat hij als primair een maatschappelijk proces beschrijft en niet alleen als een ‘verdrag’. (KzG: Over dit maatschappelijke proces zal morgen een nieuwsitem worden geplaatst op deze site.)

Tijdens deze ‘nacht’ werden verhalen gepresenteerd, maar weinig echt prikkelende stellingen. Het ging niet zozeer over dictatuur, maar over de vraag wie de waarheid spreekt.

Reactie van KzG: Gebrek aan persvrijheid is het meest duidelijke aspect van mensenrechtenschending in Burundi, omdat daar duidelijke bewijzen van zijn. Van andere actuele mensenrechtenschendingen bestaan niet, zoals in andere landen, duidelijke bewijzen, maar ze zullen er zeker wel zijn. Voorbeelden die Kennis zonder Grenzen verneemt zijn bijna steeds te herleiden tot het crisisjaar 2015 en zelden tot de mogelijke actualiteit.

Hieronder plaatsen we voor belangstellenden een link naar meer informatie over politiek en veiligheid in Burundi:
https://www.militairespectator.nl/thema/operaties-internationale-samenwerking/artikel/de-politieke-dynamiek-van-veiligheid-Burundi

Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen bij de ‘Nacht van de dictatuur’ in De Balie in Amsterdam op 12 september 2019, van openbare media, van bekenden uit Burundi en uit eigen waarneming.