Bedenken

7 januari 2021

Hoewel de wereld terecht bezig is met de Covid-pandemie en de smeltende democratie in de Verenigde Staten, zijn er ook nog groepen burgers die zich buigen over achtergebleven landen. Voor de bestrijding van het Covid-virus worden oplossingen bedacht, zo goed en zo kwaad als dat gaat. Het proces dat nu meer dan een jaar duurt wordt tergend langzaam gevonden en ook nog ongewis. De situatie in de Verenigde Staten heeft zich in een paar jaar tijd naar een kookpunt toegewerkt en het bedenken van een oplossing waar iedereen tevreden over is kent vele invalshoeken, maar nog geen oplossingen. Hoe anders is de situatie in armoedige quasi-democratische landen. Daar zijn de inwoners gewend aan infectieziekten, aan sterfgevallen, aan verlies. Aan honger en onzekerheid, waar maar geen oplossing voor komt, al decennia niet. Dat er platforms zijn waarin deze langdurige problematiek aan de orde wordt gesteld, ook tijdens de pandemie en met de beelden van Washington nog vers in het geheugen, juichen we toe. Zo lazen we verdiepende artikelen over de invloed van niet beschikbare elektra op de economische mogelijkheden van achtergebleven landen: wanneer een overheid niet voor iedere burger elektra weet te regelen, kan de economie zich niet ontwikkelen, ontstaan er initiatieven voor lokale oplossingen die niet betrouwbaar zijn, raakt men gewend aan werken op onmogelijke uren (als er even wel elektra is) of met handmatige middelen en roept de buitenwereld dat dat het beste is voor het klimaat van de wereld als geheel. Zo lijkt de cirkel rond, maar dat is dan wel een cirkel waar onder andere een groot deel van de Afrikaanse bevolking buiten staat of wordt gehouden. Maar het perspectief van de Afrikaanse bevolking zelf zien we gelukkig terug in artikelen die oplossingen proberen te bedenken voor het rechttrekken van deze ongelijkheid. We lazen voorbeelden van het verstrekken van cash aan mensen in ontwikkelingslanden, die zelf konden beslissen wat zij daarmee gingen doen. Dit in plaats van hulp met een vanuit het buitenland bedacht doel. Het voordeel hiervan is dat het zelfbeschikkingsrecht van mensen niet in het geding komt en dat er geen als koloniaal aandoende doelen worden opgelegd. Het nadeel is dat het kan mislukken en daar zijn voorbeelden van beschreven, maar in de meeste gevallen ging het erg goed en bedachten de mensen die het geld hadden ontvangen mooie eigen doelen met een duurzaam karakter. Bovendien scheelt het erg veel overheadkosten, wanneer hulp in de vorm van cash wordt verstrekt; heel veel zelfs, omdat bij de meer klassieke vormen van ontwikkelingshulp een enorm percentage van het beschikbare budget in het donerende land zelf of bij westerse experts achterblijft.

Hulp in de vorm van vrij te besteden cash gaat niet naar overheden, al dan niet democratisch, maar naar individuen. Welke groepen individuen daarvoor worden uitgekozen? Daar waar het gemist kan worden, mag het worden gegeven aan hen die het nodig hebben, toch? Dat is niet democratisch, nee. Het is zoals de Postcodeloterij min of meer op gevoel de projecten van een vast aantal Goede Doelen uitzoekt per periode. Het is zoals verenigingen op gevoel of na een geweldige lobby een eigen Goed Doel uitzoeken en structureel steunen. Daar zit een land als Burundi nooit bij, omdat de meeste Goede Doelen daar niet actief zijn, al is het het armste land van de wereld met een enorme voedselonzekerheid en enorme sterftecijfers. De gemiddelde leeftijd is niet zomaar 17 jaar.

Het verstrekken van hulp in de vorm van cash is ook een manier om de niet echt ten uitvoer gebrachte ‘pro-poor growth’ methode, beschreven voor de Adviesraad Internationale Vraagstukken die de Nederlandse overheid moet adviseren, te ondervangen. Die methode gaat er vanuit dat achtergestelde groepen in de wereld meer dan anderen moeten kunnen profiteren van economische ontwikkelingen. Dat vraagt een politieke mindset waar maar weinig wereldleiders uit de internationale geschiedenis op zouden hebben durven intekenen.

Kennis zonder Grenzen gaat door met de hulp aan weinig zichtbaar Burundi; aan Burundezen die dat nodig zeggen te hebben om zich te kunnen ontwikkelen. Met dit nieuwsbericht willen wij niet zeggen dat we ineens overstappen van kennisoverdracht naar geldoverdracht, maar het is goed om af en toe te bedenken welke andere mogelijkheden er zijn. Met dank aan journalisten en anderen die hiermee bezig zijn.