Project Psychiatrie

Algemeen

Burundi is een van de armste landen ter wereld. Er zijn veel ziektes door bijvoorbeeld problemen bij de geboorte, genetische stoornissen, infecties en ondervoeding. Veel ziektes gaan gepaard met psychiatrische problemen, zoals overal ter wereld. De gemiddelde levensverwachting is net 50 jaar. De kindersterfte is hoog.

 

In Burundi kan een arts zich niet specialiseren tot psychiater. Het land heeft op een bevolking van nu ongeveer 12 miljoen inwoners (januari 2019) 2 psychiaters. Ter vergelijking: In Nederland zijn er voor 17 miljoen inwoners ruim 3700 psychiaters. Door de oorlogen en de onveiligheid in het recente verleden kennen de bewoners veel psychosociale problemen en trauma’s, waar weinig behandelings- en begeleidingsmogelijkheden voor bestaan. Het CNPK (Centre Neuro-Psychiatrique de Kamenge) in de hoofdstad Bujumbura is het enige psychiatrische ziekenhuis in het land, met een grote polikliniek en opnamemogelijkheid voor algemene somatiek en voor psychiatrie en neurologie. Hier verzorgen we vele maanden per jaar psychiatrische consulten. Patiënten hebben vaak psychoses, manisch depressieve stoornissen, psychotrauma’s, depressies en epilepsie, met zeer wisselende oorzaken. Ziektebeelden hebben soms een andere uitingsvorm dan in Westerse landen en de behandelingen kunnen daarom niet standaard uit het Westen worden overgenomen. Hierbij spelen culturele aspecten een rol.

Bijscholing

Op locatie van het CNPK verzorgt Kennis zonder Grenzen (bij)scholingen voor de multidisciplinaire behandelteams (artsen, verpleegkundigen, psychologen en maatschappelijk werkers). Behandelingen worden gesuperviseerd en medewerkers worden gecoacht. Ook worden intensieve casuïstiekbesprekingen geleid. Het CNPK heeft 2 kleine nevenvestigingen in de provincies Gitega en Ngozi, waarvoor ook (bij)scholing wordt verzorgd.

 

In de provincies

In de provincies werken algemene artsen en verpleegkundigen zonder psychiatrische opleiding in locale gezondheidscentra en in provinciale ziekenhuizen. Het CNPK heeft in verschillende provincies bij deze ziekenhuizen mobiele klinieken voor psychiatrie en neurologie gerealiseerd. De artsen en verpleegkundigen in deze zorgorganisaties worden door Kennis zonder Grenzen projectmatig getraind in de psychosociale en psychiatrische problematiek volgens de methode van de Wereldgezondheidsraad (WHO), de mhGAP-HIG methode. Eerst zijn door ons twaalf Burundese professionals opgeleid tot leraren in deze methode (training van trainers), die vervolgens onder supervisie groepen van maximaal 50 artsen en verpleegkundigen (in klassen van 25 personen) intensief trainen. Voor deze artsen en verpleegkundigen worden naast de mhGAP-HIG methode nog extra ziektebeelden onderwezen, zodat zij in staat zijn eenvoudige behandelingen uit te voeren in hun gezondheidscentra of ziekenhuizen. Ook worden klassen maatschappelijke gezondheidswerkers getraind in de mhGAP-HIG, zodat zij in staat zijn psychische aandoeningen te onderscheiden en mensen te begeleiden of te verwijzen. Voor en na de trainingen worden testen afgenomen, waaruit telkens kan worden opgemaakt dat er veel verbetering is bereikt. Deelnemers krijgen na een succesvolle training een internationaal certificaat van de WHO.

Opzet

In de trainingen wordt naast theoretische kennis veel aandacht besteed aan communicatie, begeleiding en voorlichting. Er wordt gebruik gemaakt van veelzijdig studiemateriaal en daarnaast video’s als instructie. Daarna worden veel oefeningen gedaan in de vorm van bijvoorbeeld rollenspelen. Ook de relatie met de praktijk van traditionele geneeswijzen komt aan de orde. Ziekenhuisdirecties en artsen van de overheid worden bij het project betrokken (en geschoold), zodat zij kunnen bijdragen als rolmodel. Anderen kunnen hiervan leren dat mensen met psychische problemen niet hoeven te worden uitgestoten en vaak zijn te genezen. De gemiddelde kwaliteit van leven in de regio’s verbetert met de toegenomen behandelmogelijkheden. De mobiele klinieken verzorgen ook groepsbijeenkomsten voor patiënten en hun families, die erg worden gewaardeerd. Al deze stappen worden gesuperviseerd.

Vervolg

Vanuit de mobiele klinieken worden stap voor stap psychiatrische behandelafdelingen (vooral poliklinisch maar soms ook klinisch) in de algemene ziekenhuizen in de provincies opgezet. Onder supervisie beginnen de gezondheidswerkers steeds zelfstandiger de behandelingen uit te voeren, met een nadruk op mondelinge begeleiding en voorlichting, maar waar nodig zijn medicijnen beschikbaar. Op den duur zullen de kostbare mobiele klinieken hierdoor niet meer nodig zijn en hoeven patiënten niet meer een verre en dure reis te maken naar het CNPK in de hoofdstad. De maatschappelijke gezondheidswerkers (gezondheidsambassadeurs) zijn in staat om preventiebijeenkomsten op te zetten, met veel uitleg over geestelijke gezondheid. Zij krijgen geplastificeerde flyers met plaatjes, om hun uitleg aan de vaak ongeletterde bevolking te ondersteunen. Ook begeleiden zij patiënten naar de dokter, als dit nodig is. Zo ontstaat een breed verwijzingssysteem, met basale hulp in het sociale systeem, behandelmogelijkheden in de regio en voor complexe problematiek verwijzing naar het gespecialiseerde CNPK.

  

Financiering

De opleidingen in de mhGAP-HIG methode zijn duur, doordat voor de meeste opleidelingen (en de leraren) vervoer, maaltijden en onderdak moet worden geregeld voor een week en het lesmateriaal, leslokalen en andere faciliteiten moeten worden betaald. De benodigde budgetten worden na projectvoorstellen van Kennis zonder Grenzen beschikbaar gesteld door grotere organisaties en de projecten worden onder de naam van deze geldschieters uitgevoerd.

Overig

Het CNPK wordt op afroep vanuit Kennis zonder Grenzen begeleid door kennisoverdracht bij organisatorische vraagstukken. Dit heeft op het gebied van kwaliteitsbeleid al geleid tot een hogere effectiviteit. Ook worden op basis van stafbijeenkomsten protocollen voor behandeling en begeleiding ontwikkeld, die passend zijn in de context en cultuur. Er bestaat een hechte samenwerking tussen Kennis zonder Grenzen en het CNPK, waarbij de algemene organisatie, de opleidingscoördinatie, de projectcoördinatie en de stafbijeenkomsten erg relevant zijn. Het CNPK participeert in diverse auditgroepen van ziekenhuizen in het land. De activiteiten van Kennis zonder Grenzen vinden plaats door onbetaalde professioneel erkende vrijwilligers, aangesloten bij de Orde van Artsen in Burundi, in het bezit van een werkvergunning en een verblijfsvergunning.

 

Hoop

In postconflict Burundi bestaat veel psychische problematiek, zijn er veel psychiatrische ziektebeelden en extreem veel suïcides, die tot in het recente verleden werden gezien als veroorzaakt door geesten of te genezen door traditionele genezers. Er is veel humanitaire zorg nodig. Er is te weinig psychiatrische en psychosociale hulp beschikbaar. Er is in korte tijd al veel veranderd, waarbij vooral de samenwerking met bestaande ziekenzorg en maatschappelijke zorg een goede methode is gebleken. Voorbeeldgedrag ook vanuit de overheid doet ertoe en wordt getoond. We werken nu met 2 Burundese psychiaters, want meer zijn er nog niet. Wel hebben we met verschillende relevante partijen contacten gelegd om te bezien of en hoe de medische basisopleidingen kunnen worden verbeterd op het gebied van geestelijke gezondheidszorg. De huidige 2 psychiaters gaan we tussentijds opleiden tot extra trainer en supervisor in de mhGAP-HIG-methode, waar ze allebei enthousiast over zijn. Het is noodzakelijk dat we onszelf uiteindelijk overbodig maken en dat Burundi zelf voldoende experts heeft op relevante posities om het land verder te scholen. Ook hebben eerder gelegde contacten mogelijkheden in zicht gebracht voor betere aanvoer van medicijnen. Het blijft problematisch dat er vanuit Europa, áls de bestelde en betaalde medicijnen al komen, foutieve begeleidingsformulieren worden meegegeven, waardoor inklaring niet lukt. Dan staan de medicijnen soms meer dan een maand op de warme luchthaven. We hopen dat er in 2019 meer aandacht gaat komen voor psychiatrie en co-morbiditeit in Burundi. De humanitaire route, met soms specifieke aandacht voor teruggekeerde vluchtelingen, soms specifiek voor vrouwen en kinderen, is een goede ingang. We zullen ook activiteiten op dit gebied van andere organisaties van harte steunen met onze kennis zonder grenzen.