Project Psychiatrie (2017)

Algemeen

Het psychiatrieproject van Stichting Kennis zonder Grenzen (KzG) omvat het op locatie coachen en trainen van multidisciplinaire behandelteams in het Centre Neuro Psychiatrie de Kamenge (CNPK) en in de behandelcentra in de provincies Gitega en Ngozi (dit zijn satellieten onder leiding van het CNPK). Waar nodig worden de vanuit het CNPK opererende mobiele klinieken in andere provincies ondersteund met gerichte professionele kennis. Ook wordt professionele ondersteuning geboden bij de feitelijke behandeling van complexe problematiek, casuïstiek en co-morbiditeit. Deze kennisoverdracht richt zich op betrokken lokale basisartsen, basispsychologen, verpleegkundigen, maatschappelijk werkers en anderen die zijn betrokken bij de uitvoering van de zorg. Bij de opzet van de organisatie wordt door de leiding van het CNPK soms gericht advies gevraagd, waarop KzG professioneel organisatieadvies geeft, terwijl de leiding, besluitvorming en verantwoordelijkheid bij het CNPK zelf blijft. KzG ziet dit als waardevolle ondersteuning, die leidt tot verbetering en handhaving van kwaliteit. Daarnaast participeert het CNPK in diverse auditgroepen van ziekenhuizen in het land. De genoemde activiteiten van KzG vinden plaats door onbetaalde professioneel erkende vrijwilligers, aangesloten bij de Ordre van Artsen in Burundi en in het bezit van een werkvergunning als vrijwilliger in Burundi.

Alle activiteiten richten zich op kwetsbare mensen. De kleine groep financieel krachtige mensen in Burundi kan zorg en behandeling betalen in een van de particuliere ziekenhuizen in Burundi, voornamelijk in de hoofdstad. Daar werken één psychiater (opgeleid in Senegal) en verschillende neurologen. Vanuit het Militaire Ziekenhuis was voor de kwetsbare populatie een samenwerking met het CNPK voorzien, nu daar de tweede psychiater in het land actief is, een jonge man die is opgeleid in Senegal. Door geldgebrek (er werd een grote moeder-kind kliniek gestart die duurder uitviel dan verwacht) is dit echter niet doorgegaan. Deze jonge psychiater bezoekt nu wel regelmatig het CNPK voor consulten. Een derde psychiater (nog in opleiding in Senegal) zal binnenkort afstuderen en ook deels actief worden voor het CNPK. Een vierde arts is aan het begin van haar specialistische opleiding tot psychiater in Senegal. Burundi kent door het tekort aan psychiaters geen eigen specialisatie tot psychiater. Opleiden in Franstalige landen in Europa is vaak niet mogelijk, omdat geen visa worden verstrekt voor de duur van een opleiding (5 jaar). Bovendien is de opleiding in Europa erg duur. Momenteel wordt een start gemaakt met overleg over toekomstige mogelijkheden van specialisatie in Burundi zelf, opleidingscriteria, verplichte bijscholing en aantoonbare kwaliteit, evenals intercollegiale visitaties. Volledigheidshalve melden we nog dat er vanuit intensieve samenwerking van het CNPK met twee Belgische NGO’s soms psychiaters (vanuit Congo, Rwanda of België) en verpleegkundigen en psychologen (vanuit België) voor een periode van twee weken ondersteuning bieden in het CNPK. Deze activiteiten vanuit België zijn echter in 2015 gestaakt.

Training voor trainers

Een initiatief van KzG (medio 2017) om meer mensen te scholen heeft geleid tot een samenwerking met een andere Nederlandse NGO. Er werd een projectvoorstel geschreven voor een training van trainers in de geestelijke gezondheidszorg. Vandaag kwam het goede nieuws dat we in samenwerking met deze collega-NGO voor Burundi een training van trainers gefinancierd krijgen vanuit Nederland. Het is een intensief en kostbaar project voor de geestelijke gezondheid en de psychosociale ondersteuning in de diverse provincies. Een donateur heeft zich voor de kosten garant gesteld. We zijn de donateur erg dankbaar. Volgend jaar gaat het trainingsproject van start.

Wat gaat er gebeuren? Internationale professionals gaan de MHPSS methode van de Wereldgezondheidsorganisatie (World Health Organization, WHO) onderwijzen aan een groep Burundese basisartsen, algemeen verpleegkundigen, algemeen psychologen, coaches en maatschappelijk werkers. MHPSS staat voor Mental Health and Psycho Social Support. Deze groep krijgt een uitgebreide training en gaat daarna in de praktijk werken onder supervisie van de internationale trainers. In de eerste, gesuperviseerde periode zullen zij in groepen in verschillende provincies in totaal ongeveer 75 mensen opleiden. Wanneer dit goed verloopt, krijgen de leden van de eerste groep een internationaal erkend diploma als trainers in deze methodiek. Daarna kunnen zij zelfstandig verder gaan met het trainen van andere mensen. De mensen die op deze manier hun training krijgen, zowel de eerste groepen als latere groepen, ontvangen bij goed resultaat een diploma dat zij de training hebben gevolgd.

De MHPSS methode kent verschillende niveaus, afhankelijk van het beroep van de trainees. Artsen worden op een ander niveau geschoold dan bijvoorbeeld maatschappelijk werkers. Vanuit de verschillende disciplines ontstaat zo een zinvolle differentiatie van taken, met voor ieder toepasbare kennis. Dit moet in de praktijk gaan leiden tot een adequaat signaleringssysteem en gerichte verwijzingen voor psychosociale behandeling, maar ook tot ondersteuning in de thuissituatie. De zorg die het CNPK levert in de arbeidsintensieve mobiele klinieken kan uiteindelijk worden overgenomen door de artsen uit de provincieziekenhuizen zelf, wat veel efficiënter is. Een relevant neveneffect is de bewustwording onder de bevolking over psychiatrische ziektes, psychisch welbevinden en psychosociale begeleiding. Mensen in de provincies zullen dus veel voordelen gaan ervaren van de uiteindelijke decentralisatie van zorg. De MHPSS methode voorziet in culturele afstemming, waarbij traditionele gewoontes niet worden afgeleerd, maar wel aangevuld. Ook wordt aandacht besteed aan interacties binnen families, met als oogmerk preventie en steun. De hoofdthema’s van de training zijn psychische problematiek en psychiatrische ziektebeelden, neurologische stoornissen en misbruik van verslavende middelen. Het herkennen van deze condities door middel van een gerichte eenvoudige onderzoeksmethodiek maakt deel uit van de training. Begeleidingstechnieken en communicatiemethodieken worden aan de hand van videomateriaal en rollenspelen verhelderd. Er wordt veel gerepeteerd en er wordt veel zelfwerkzaamheid gevraagd van de trainees, waarbij de internationale opleiders steeds aanwezig zijn, stimuleren en corrigeren waar nodig, het opleidingsproces structureren en dienen als vraagbaak. Voor de artsen gaat de opleiding verder op het niveau van de medische en zo nodig farmacologische behandelingen. Hierbij wordt rekening gehouden met de mogelijkheden die de lokale praktijk biedt. De psychologen zullen therapeutische interventies krijgen aangeleerd. Dit laatste is in Burundi van belang, omdat nog vaak op ongestructureerde wijze vragen worden gesteld aan iemand met een probleem die hier hulp voor zoekt of naar een gezondheidscentrum wordt gebracht door anderen. Een gestructureerde methodische werkwijze maakt de kans op goede diagnostiek en verwijzing of begeleiding of behandeling groter. Ook heeft het gestructureerde werken een positieve invloed op multidisciplinaire samenwerking en overdracht. Het multidisciplinaire netwerk begint bij de case-finding door maatschappelijk werkers in de dorpen en loopt door tot in de gezondheids- en behandelcentra en ziekenhuizen. Tenslotte zal er altijd een expert telefonisch bereikbaar zijn vanuit het CNPK in Bujumbura en voor de meest complexe casuïstiek blijft het CNPK beschikbaar als landelijk expertisecentrum met de polikliniek en de kliniek voor de psychiatrie, neurologie en verslavingszorg.

Het project vraagt veel voorbereiding samen met het CNPK als lokale partner en beheerder van het landelijke netwerk. Het project moet leiden tot efficiëntere, betere en makkelijk bereikbare zorg en behandeling dicht bij huis, en ook tot voorlichting en preventie. Follow-up zal noodzakelijk zijn en ook hiervoor zullen we ons uiteraard inzetten.