15 augustus 2015

Naar zijn woning rijdend is vandaag voormalig kolonel Jean Bikomagu met vijf kogels om het leven gebracht. Zijn auto kwam tot stilstand tegen de muur van zijn huis in een rustige wijk van Bujumbura. Hij had met zijn lichaam zichtbaar zijn vijftienjarige dochter beschermd, die naast hem zat. Zij had een kogelwond in haar been en is naar het Bumerec ziekenhuis vervoerd, maar kort daarna naar het militaire ziekenhuis gebracht om beter beveiligd te zijn. De aanslag werd gepleegd vanuit een auto en eventuele achtervolgers werden daarna afgeschrikt door geweerschoten. Bikomagu was legerleider ten tijde van de moord op president Melchior Ndadaya, juli 1993, het begin van de grote genocide in Burundi. Ndadaye werd door opstandige militairen gedood en de mogelijke rol van Bikomagu is volgens de latere, nu oud-president Sylvestre Ntibantunganya nooit helemaal helder geworden. Maar op facebook plaatst Ntibantunganya alleen lovende woorden over Bikomagu. Bikomagu moest destijds het uit voornamelijk Tutsi’s bestaande leger leiden onder een Hutu-president, iets wat in Burundi ongekend was toen. Na de moord op Ndadaye kreeg hij ieders vertrouwen. Hij begeleidde de ingewikkelde inhuldiging van president Cyprien Ntaryamira, en later ook diens uitvaart. Toen Ntibantunganya later zelf president was, de CNDD werd opgericht en de gewapende tak FDD ontstond, was hij het niet altijd met Bikomagu’s beleid eens, maar hij besefte dat deze niet anders kon, aldus de oud-president. In een beschouwing van Iwacu wordt gemeld dat Bikomagu werd gezien als charismatisch. Er werden hem geen verwijten gemaakt. Hij beschermde de nabestaanden van Ndadaye en werd door militairen en politici om raad gevraagd toen in Kamenge de opstand uitbrak en de genocide begon. Bikomagu bleef tot 1996 in functie, toen Pierre Buyoya opnieuw de macht overnam (zie het nieuws van 21 juli op deze site). Het leger werd toen Abakomagu genoemd, naar Bikomagu. Bikomagu kreeg later een positie in het overgangsparlement, daarna werd hij directeur van de Société d’Assurance du Burundi (Socabu). Daar stond hij bekend als iemand die open stond voor dialoog en eerlijk was. Het is mogelijk dat er een verband bestaat tussen de aanslagen op Nshimirimana bijna twee weken geleden en Bikomagu nu. In hun posities heb je niet alleen maar vrienden, maar Bikomagu wordt als aanzienlijk meer correct beschreven dan Nshimirimana.

Over de geschiedenis van Burundi weten de meeste noorderlingen maar weinig. Hooguit heeft iemand paraat dat het land in 1962 zijn onafhankelijkheid begon als koninkrijk, maar een republiek werd toen Koning Ntare V werd afgezet door militair Michel Micombere, die zichzelf in 1966 tot president uitriep. Daarna heeft het land zeker zes succesvolle en mislukte staatsgrepen gekend. Maar aan de onafhankelijkheid ging veel vooraf, wat een rol lijkt te spelen in de actuele politieke situatie. Een rol die niet goed zichtbaar is. We doen een poging hier meer helderheid over te verschaffen.

Tijdens de kolonisatie waren er in Burundi zowel volgelingen van de Belgen als mensen die onafhankelijkheid wilden. Nog voor de feitelijke onafhankelijkheid probeerde een zoon van koning Mwambutsa IV, Louis Rwagasore, volledige onafhankelijkheid voor Burundi af te dwingen. Hij zou aan de basis van de nieuwe partij UPRONA hebben gestaan en zijn beleid sterk hebben ingezet op het terugdringen van etnische rivaliteiten die door de Belgen zouden zijn aangemoedigd. Bij het eerste partijcongres in maart 1960 riep hij de Burundese bevolking op om Belgische winkels te boycotten en geen belasting meer te betalen. Hierop kreeg hij huisarrest. Zijn partij won desondanks in september 1961 met overweldigende meerderheid de verkiezingen. Daarna werd Rwagasore premier in het koninkrijk. Hij kreeg mandaat het land voor te bereiden op onafhankelijkheid. Twee weken later werd hij vermoord, naar verluid door iemand die was gelieerd aan of betaald werd door de pro-Belgische Christelijk democratische partij PDC, en begonnen er binnen UPRONA inter-etnische rivaliteiten. Uiteindelijk werd koning Mwambutsa IV in 1966 afgezet door zijn andere zoon Ntare V (oorspronkelijke naam Charles Ndizeye), die samenwerkte met de militair en minister van defensie Micombere. Kort nadien zette Micombere alsnog de nieuwe koning af en startte de republiek. Dit gebeuren wordt aangehaald als een cruciaal moment in de geschiedenis. Op AGNews lezen we een artikel Quatre décennies de crimes contre l’humanité van Jean-Marie Sindayigaya waarin in dit kader niet de etnische connotaties maar de oude dynastieën een rol spelen. Micombere wordt hierin gezien als een dictator, van afkomst een Muhima, die het eeuwenoude koninkrijk Urundi liet ophouden te bestaan. Hij zou hiermee de genocide zijn gestart met de regicide, de ‘koningsmoord’. Micombere was een bloedverwant van de latere president Bagaza en van de latere drievoudig president Buyoya, die beiden ook als Muhima en als dictator worden betiteld. Volgens de schrijver werd Burundi in deze periode, de einde van het koninkrijk, een dictatuur met erfopvolging door de Burundese Bahima (Bahima is meervoud van de dynastie-aanduiding Muhima). Het werd een bloedig en pijnlijk tijdperk, waarvan vierenhalf miljoen Barundi (een andere dynastie) slachtoffer werden. Op 4 januari 2012 is de Commission Nationale Vérité Réconciliation (CNVR) opgericht om beide dynastieën weer te verbroederen. Op 5 januari schreef Agnews:
‘En avril 2012, les Barundi s’attendent à deux évènements majeurs autour des 40 ans jour pour jour du Génocide des Bahutu Barundi (Batutsi et Baganwa compris) : l’inhumation digne du fils de Mwambutsa IV, le prince Charles Ndizeye devenu pour un temps (le roi Ntare V) jeté dans les fosses communes lors du Génocide; et la première commémoration officiel des victimes Barundi.
Pour rappel, la dictature des Bahima Barundi (Micombero, Bagaza, Buyoya) a fait, en près de 40 ans, des millions de victimes parmi les Bahutu Barundi (Batutsi et Baganwa compris). On compte parmi ces derniers près 1 millions morts, 2 millions de réfugiés, et 1.5 millions d’internés dans des camps de concentration (sous l’ère du dictateur Buyoya).
La rue burundaise demande l’arrêt immédiat de l’ancien dictateur Buyoya encore en vie, caché dans un fauteuil de sénateur à vie et sous protection étrangère ( notamment de la France). Les militants de la société civile exigent qu’un procès -exemple- puisse dès aujourd’hui avoir lieu pour juger ce tortionnaire en s’appuyant sur la loi Génocide du code pénal burundais existante qui pourrait être revue ou améliorée …’

In de komende periode zullen we meer informatie aanreiken over de dynastieën.

Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen van openbare media en van bekenden uit Burundi, Rwanda, België en Nederland. De herkomst van de foto, gemaakt in de bibliotheek bij het Institut Français du Burundi in Bujumbura, is niet bekend.