26 oktober 2015

De berichtgeving vanuit Burundi blijft eenzijdig: er worden mensen vermoord, schoten en ontploffingen gehoord. Zelfs de kapper van de op 2 augustus 2015 vermoorde generaal Adolphe Nshimirimana is gedood. Het land kent geen adempauze. De periode waarin illegale wapens konden worden ingeleverd is nu enkele dagen voorbij, maar er duiken nog steeds weer wapens op. Op zaterdag 24 oktober vond er in Parijs een manifestatie plaats van Burundesen die in Frankrijk wonen. Zij pleitten voor ingrijpen in Burundi door de internationale gemeenschap in het algemeen en Frankrijk in het bijzonder. Zij spraken hun verbazing uit dat er geen enkele actie plaatsvindt vanuit de Veiligheidsraad om de ‘illegale’ regering te stoppen. Enkele Congolezen die afkomstig zijn uit Congo-Brazzaville toonden zich solidair. Zij spraken over het overeten aan macht door Afrikaanse leiders. President Sassou-N’Guesso van Congo-Brazzaville is actief met een referendum, dat niet als vrijwillig wordt gezien, om zijn herkiezing na 32 jaar mogelijk te maken. Internet en sms-verkeer is er platgelegd om het protest te smoren. De Franse internationale radiozender RFI is als bron van onafhankelijke berichtgeving voor Congolezen uit de lucht gehaald. Ça suffit wordt inmiddels uitgesproken als Sassoufit en de aanhangers van Sassou-N’Guesso spreken van Sassoui, schreef de Volkskrant op 23 oktober 2015. Kabila van Congo-Kinshasa, Museveni van Oeganda en Kagame van Rwanda zijn ook bezig hun herverkiezingen tegen de eerder gestelde regels in mogelijk te maken. Over Burundi werd pas enkele dagen na de ontstane problemen af en toe geschreven in Nederland, maar Congo-Brazzaville haalt de radio en krant al in een vroeg stadium, waarbij wordt verwezen naar voor de hand liggende risico’s in de samenleving daar in deze situatie, onder verwijzing naar Burundi (‘inmiddels staat het land aan de rand van een burgeroorlog’, schrijft de Volkskrant over Burundi). Bij de opstand in Burkina Faso, toen ex-president Compaoré aan de macht wilde blijven, liep het anders, maar zeker niet minder gevaarlijk. Hierover berichtten we al eerder op de site van KzG. Sassou was van 1992 tot 1997 geen president van Congo, maar vocht zich ‘met hulp van Frankrijk en Angola terug naar het leiderschap’. De rol van Frankrijk werd afgelopen zaterdag in Parijs aan de orde gesteld, het zwijgen van Frankrijk werd in de manifestatie afgekeurd. Naast de bovengenoemde landen hebben West-Afrikaanse landen als Equatoriaal Guinée, Angola en Kameroen, maar ook het zuidelijke Zimbabwe, een president die langer aan de macht blijft dan de bedoeling was, met ‘meer dienstjaren dan oprechte bewonderaars’. Het militair machtige Angola zou voor Sassou belangrijk kunnen zijn, net als Frankrijk als vroegere kolonisator, dat Sassou met zijn referendum vooralsnog lijkt te steunen. Ongevaarlijk is het allemaal niet, zoals we in Burundi weer kunnen zien.

In ons land draait de film We come as friends van Hubert Sauper. Uit de synopsis: ‘At the moment when the Sudan, the continent’s biggest country, is being divided into two nations, an old ‘civilizing’ pathology re-emerges – that of colonialism, clash of empires, and yet new episodes of bloody (and holy) wars over land and resources.’ Overal hoort Sauper andere verhalen over de dan actuele verwarrende en gevaarlijke politieke situatie. VN-vredesbewaarders, Chinese oliewerkers, Sudanese krijgsheren, ze komen allemaal aan het woord. Het gaat over een complex land dat lijkt terug te vallen in oude patronen van kolonialisme en burgeroorlog. Wanneer wij over Burundi nadenken is het moeilijk om werkelijk te begrijpen hoe de geschiedenis zich ontvouwt, wie welke mening heeft en wat er zou kunnen helpen. De situatie in veel Afrikaanse landen, en ook een film als deze van Sauper, brengen weer in beeld dat de Burundese situatie niet uniek is in zijn onduidelijkheid en gevaar. Wat is de rol van Europese landen, de VS, Aziatische landen? Wie helpt wie en met welk doel? Een woordvoerder van de manifestatie in Parijs stelde dat Frankrijk net als België tot concrete maatregelen tegen de zittende regering moet komen. En dat asielzoekers uit Burundi dezelfde rechten moeten krijgen in Europa als de vluchtelingen uit Syrië in de huidige vluchtelingenstroom naar Europa, omdat zij in de actuele politieke situatie met alle moorden nu echt niet terug kunnen naar Burundi.

De film N – The madness of reason (Nederlandse titel: Geestverwanten) van regisseur Peter Krüger en schrijver Ben Okri over de ongrijpbaarheid van Afrika geeft ook een verwarrend beeld weer, dat zo kenmerkend lijkt in Afrika. Hierin lijkt toch ook de patstelling tussen het Westen, dat alles wil begrijpen, en het Zuiden, waar mensen een ander soort leven leiden, tot uiting te komen. Het gaat hier niet zozeer over de koloniale of andere invloeden van buitenaf op Afrika, maar om een andere manier van leven en begrijpen. ‘Als je ophoudt dingen te categoriseren, zie je de wereld zoals die echt is’, zegt de vertelster in de film. In filmrecensies komen we uitspraken tegen als ‘Categorisering is niet te doen en kan gevaarlijk zijn, bv. bij etnische conflicten (de Volkskrant). In een dubbelinterview in MO van februari 2015 leggen westerse Krüger en Afrikaanse Okri uit dat er een verschil is tussen de zichtbare en de onzichtbare wereld. Daar moeten wij in het Westen niets van hebben, of op zijn minst aan wennen. De film lijkt somber en troosteloos, maar schijnt niet echt zo bedoeld te zijn. Het mag worden gezien als de obsessie van een westerling om ‘zin’ te geven aan het leven. Hierbij gebruikt de hoofdpersoon zijn obsessie om alles te willen definiëren, te meten, te kwantificeren. Uitgebeeld wordt dat het een waanidee is, dat hoe meer we weten, hoe meer we ook echt vat krijgen op het leven. Het tegendeel is waar, volgens de makers. De hoofdpersoon kampt ook met het schuldgevoel dat iedereen, die ook maar een beetje het nieuws volgt of de krant leest, wel eens zou overvallen. ‘Hoeveel schuld heb ik aan wat er omgaat in de wereld? In hoeverre is dit alles kunnen gebeuren, omdat ik niets gedaan heb?’ Op de vraag hij hoop vindt voor Afrika, zegt Ben Okri: ‘Als je vandaag naar een Afrikaanse stad trekt, is het niet moeilijk om in wanhoop te vervallen. Ga naar een dorp en de moed zakt je in de schoenen. Toch zie ik hoop in de veerkracht van de menselijke geest. Wie zich verdiept in de vreemde dimensie van de Afrikaanse tijd, heeft geen reden tot wanhoop.’

Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen van openbare media en van bekenden uit Burundi en Nederland.