4 maart 2021
In het jaarlijkse rapport van Oxfam Novib (januari 2021) over economische ongelijkheid in de wereld staat te lezen dat er sprake is van een groeiende ongelijkheid door de coronapandemie. De gevolgen voor de armsten kunnen zeer langdurig zijn. Negen maanden na het uitbreken van de pandemie en de daarmee gepaard gaande diepe economische recessie waren de vermogens van de duizend rijkste mensen in de wereld alweer terug op het pre-coronaniveau. Tegelijkertijd is door corona de inkomensongelijkheid in de wereld toegenomen, wat de bestrijding van mondiale armoede belemmert.
Onder de titel ‘Het Ongelijkheidsvirus’ becijfert Oxfam Novib de impact van corona op vermogens en op de ongelijkheid in het algemeen. Ook het Internationaal Monetair Fonds, de Wereldbank en de OESO hebben gewaarschuwd voor het risico dat corona de ongelijkheid in de wereld verder kan vergroten, met alle economische en sociale gevolgen van dien. Oxfam Novib waarschuwt in het rapport ook voor de ongelijke toegang tot vaccins: “Mensen in ontwikkelingslanden dreigen langer gebukt te gaan onder de gevolgen van de coronacrisis.” Dit brengt gezondheidsrisico’s met zich mee, maar ook economische risico’s, juist bij een groep die het al zwaar heeft. Het aantal armen zal stijgen, is de verwachting. Oxfam Novib verwacht dat in het slechtste scenario in 2030 het aantal mensen dat in armoede leeft (van minder dan 5,5 dollar per dag moet rondkomen) 3,3 miljard zal bedragen. Dat is 500 miljoen meer dan voor de pandemie. Ter illustratie, want Kennis zonder Grenzen werkt niet zomaar in Burundi: in Burundi leeft het overgrote deel van de bevolking van één dollar per gezin per dag (hoe betaal je dan vervoer naar het ziekenhuis als dat nodig is?). De wereld werd in het laatste jaar ruim 9 biljoen dollar rijker en 82% daarvan ging naar de rijkste 1% personen.
De ongelijkheidsrapportage wordt gebruikt om aandacht te vestigen op beleid dat ongelijkheid in de hand werkt. „Extreme ongelijkheid is een politieke keuze”, zegt directeur M. Servaes van Oxfam Novib Nederland. Hij roept rijke landen op om in de coronacrisis meer steun te bieden aan de armere landen. “Ook Nederland kan stoppen met het steeds maar weer beschermen van de monopolies en winsten van de farmaceutische industrie, waardoor mensen in ontwikkelingslanden misgrijpen bij vaccins. En Nederland heeft een grote rol te spelen in het tegengaan van internationale belastingontwijking waardoor ontwikkelingslanden nu jaarlijks miljarden mislopen.”
Het World Economic Forum, een jaarlijks informeel treffen tussen politiek en bedrijfsleven en in 2021 virtueel vormgegeven, behandelde de vraag hoe de wereld eerlijker en duurzamer heropgebouwd kan worden na de pandemie. Volgens Oxfam Novib is een eerlijker economie een economie waar welzijn en duurzaamheid via eerlijke belastingen worden bewerkstelligd. “Dat is de sleutel tot snel een duurzaam herstel uit de pandemie”, stelt het rapport.
Eind februari van dit jaar vroegen sommige kranten aandacht voor de mogelijkheid om vaccins vanuit het Westen naar arme landen te sturen. Daar zouden niet alleen die landen maar juist de hele wereld voordeel van hebben, want een brede immuniteit in de wereld is goed voor de economie als geheel. Diezelfde kranten droegen uit dat de grootste vraag is of Westerlingen nog wat langer op hun vaccin zouden willen wachten en dus hun lockdown zouden willen verlengen, om andere landen sneller uit de economische malaise te halen. Een vervolg hierop hebben we alleen recent kunnen lezen in de vorm van het tegenhouden door de EU van export van het vaccin vanuit Italië. (Overigens werd er nog een reden beschreven om het vaccin te exporteren, namens een strategisch politieke reden, om toekomstige samenwerking tussen landen te bewerkstelligen.)
In een populair wetenschappelijk tijdschrift stond deze week te lezen dat het voorspelde doemscenario wat betreft coronabesmettingen voor Afrika goeddeels uitblijft (Janus, Amsterdam UMC). Zelfs als er rekening mee wordt gehouden dat een deel van de besmettingen en overlijdens niet wordt geregistreerd, doet dit niet af aan deze conclusie, aldus het artikel. Dat daar erg veel mensen ziek worden en overlijden door bijvoorbeeld malaria en tuberculose is wel een feit, jaar in jaar uit. In het artikel wordt gemeld dat de indirecte gevolgen van de coronapandemie in Afrika groot zijn. Zwakke economieën zonder overheidssteun worden door een lockdown extra hard getroffen. “De Afrikaanse economie gaat nog lang last gaat krijgen van de coronapandemie. En de economie kun je niet los zien van de volksgezondheid.” Doordat bovendien Afrikaanse professionals naar grotere ziekenhuizen in steden zijn geroepen, blijft de uitgebreide rurale bevolking verstoken van basale zorg en preventie. Zelfs vaccinaties die in het Westen als gewoon worden gezien, worden daar nu niet gegeven. The Lancet Global Health Journal verwachtte medio vorig jaar al, toen nog niet voor iedereen duidelijk was welke langdurige gevolgen de coronapandemie zou hebben, dat het aantal sterfgevallen onder niet gevaccineerde kinderen met 0,5 tot 1,2 miljoen zou toenemen. De afname van kindersterfte in de afgelopen jaren wordt door de coronapandemie ongedaan gemaakt. Volgens de hoogleraren Grobusch en Van Hensbroek van het Amsterdam UMC moet de Afrikaanse bevolking daarom zo snel mogelijk worden gevaccineerd tegen corona. Maar “van het eerlijk verdelen van vaccins komt vooralsnog niets terecht. Elk land grijpt wat het grijpen kan.” Als in Nederland de IC’s vol liggen, springt dat in het oog. Als er in Afrika vele kinderen sterven, is dat niet zichtbaar en daarmee ongrijpbaar. Daar volgt geen actie op. “Er is een stille ramp gaande.”
Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen van openbare media.