19 mei 2015
Het is 20 uur.

Wat moet je met een samenleving die zijn burgers geen toekomst te bieden heeft? Dat we ons niet kunnen voorstellen hoe het er in Burundi aan toe gaat, betekent niet dat we het ons niet moeten voorstellen. Het lijkt sommigen irreëel dat we er iets mee kunnen, maar wij gaan door met berichtgeving. Journalisten van Al Jazeera en RFI (Radio France Internationale) wordt vandaag de toegang tot de wijken waar geschoten wordt onthouden. VTMNieuws is nog wel ter plekke. Vanuit Bujumbura lezen we een bericht van een Europese hulpverlener, die is gebleven: ‘…Het is gebrek aan de juiste info die het allemaal wat lastig maakt. Geen idee wat er gaat gebeuren; soms breekt er een paniekgolf uit en soms is het alsof alles bij het oude is gebleven…’

Bericht van iemand anders: ‘…De repressie neemt toe: in de drie wijken veel politie en militairen, ze nemen de telefoon af van iedereen die daar loopt en ze controleren of er berichten op staan over de demonstraties. Mensen worden opgepakt als ze iets vinden. Maar bewijzen… Nee.’
‘…Gisteren werd steeds vaker gesuggereerd dat de staatsgreep een deels opgezette coup was in samenwerking met de partij. Een aantal generaals is in de val gelopen om ze vervolgens te kunnen wegwerken. Is het waar? Geen idee.’

In rustigere wijken leven mensen met hun angst, die soms psychotische vormen aanneemt. Een man in een kerk ziet de duivel staan en begint met zijn rozenkrans te slaan en te vechten. Wanneer je niet weet wie je kunt vertrouwen en je geen informatie hebt en je enige referentiekader de vroegere moord op al je naasten is, een herinnering die de laatste weken steeds heftiger is geworden, kan je draagkracht het begeven. Omstanders zien in de man ‘de slang van het kwaad’ en slaan de man bijna dood. ‘Een groep andere kerkgangers weet de man te stoppen: het geeft wel aan dat de spanning hoog en voor sommigen ondraaglijk is.’ Als je afgesloten bent van elke redelijke informatie is die duivel snel weer terug.
‘…Iedereen kijkt door een bril van angst. Zijn we nog wel in staat objectief te kijken?’
‘…Je ziet hoe vernietigingsangst als een soort vuurslang zich verspreidt en alles wat je ziet in een ander daglicht brengt. Het voedt geruchten, ingegeven door angst, maar tegelijkertijd zorgt het er ook voor dat feiten en geruchten niet meer onderscheiden kunnen worden. En zie je splitsingen komen tussen mensen, er zijn er die zeggen dat het allemaal wel meevalt.’

‘…Er gaan geruchten rond dat niet alle militairen willen schieten en dat er discussies zijn met de demonstranten, een hoopvol bericht?’

‘…Bizar is dat ondertussen het hele UN apparaat is vertrokken, onbegrijpelijk, want zij zijn er immers om de bevolking te beschermen.’ Laat de UN het verleden herleven? Is er geen collectief internationaal bewustzijn? Blijft iedereen zoals in 1994 op zijn handen zitten zodat de echte hel weer kan losbarsten?

In Bujumbura weet niemand meer wat er gebeurt, wat de bedoeling is, wie je vijand is. Er is wel wat eten te vinden, als je geluk hebt. Wat moet er nog meer gebeuren voor dit onbekende land de aandacht en hulp gaat krijgen die het nodig heeft? Stortregens, aardverschuivingen met meer dan honderd doden en duizenden vernielde huizen, onderdrukking, voedseltekort, nooit was het genoeg. Geen journalisten, geen UN, bijna geen NGO’s, geen eten, geen leven. Wat je niet ziet, bestaat niet. Nederland heeft net de etappe van de Giro gevolgd en verheugt zich op het songfestival deze avond. Wij de comfortzone. Zij de gevarenzone.

In 2014 verscheen het proefschrift Elusive Tactics van Lidewyde Berckmoes, die onderzoek deed naar de manier waarop getraumatiseerde Burundese jongeren zich staande hielden en zich inzetten voor de toekomst van hun land en zichzelf. In feite was het een onderzoek naar coping: willen weten hoe ze niet ten onder gingen, zodat gewone menselijke mogelijkheden en gaven tot uiting konden komen. Hun coping was liegen, ze aangeleerd door de oudere generatie. Nooit meteen laten weten wie je bent, waar je vandaan komt, wat je wilt. Alleen zo kan je de tijd nemen om te beoordelen of je de ander kunt vertrouwen en of je veilig bent of betere kansen maakt. In de huidige situatie is deze coping en de erbij horende winst ver te zoeken. Mensen kunnen zich niet meer inhouden. Angst en de onmogelijkheid om te weten zijn factoren die nu hun gedrag bepalen. Zoals de man in de kerk die de duivel zag. Hij vocht en vecht en weet niet waartegen.

Het laatste nieuws van Reuters: Er wordt traangas gebruikt, de politie heeft demonstranten die met vlaggen zwaaiden afgevoerd, waarna andere betogers de politie met stenen bekogelden. Elders in Bujumbura, bij de kantoren van de EU werd geschoten, waarna de EU afvaardiging heeft gevraagd om meer beveiliging.

Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen van openbare media en van bekenden uit Burundi. De foto is overgenomen van Reuters.