1 juli 2015

Vandaag wordt de onafhankelijkheid in Burundi gevierd. Meestal spreekt de bevolking daarover en is er een viering met defilé. Op 1 juli 1962 was de kolonisatie voorbij en kreeg het land een eigen vlag. In de vlag zijn drie kleuren verwerkt. Groen staat voor hoop, rood voor de offers gebracht voor de onafhankelijkheid en wit voor het verlangen naar vrede. De drie sterren slaan op de wapenspreuk van Burundi: Eenheid, Arbeid, Vooruitgang. Ze staan ook voor de drie bevolkingsgroepen de Hutu, Tutsi en de Twa. Het diagonale kruis is waarschijnlijk afgeleid van de Belgische luchtvaartmaatschappij die vroeger Sabena heette. De man in de straat vertelt op die datum vaak ook over de helden van de democratie: Prince Louis Rwagasore die op 13 oktober 1961 bij een aanslag het leven liet en Melchior Ndadaye die datzelfde lot onderging op 21 oktober 1993. Hun sterfdagen worden jaarlijks letterlijk gevierd, waarbij de Burundesen aangeven dat ze een eenheid zijn geworden en moeten blijven. Vandaag is er weinig feest. De president houdt een toespraak in het Prince Louis Rwagasore Stadion en deelt decoraties uit aan enkele hoge militairen en leden van de nationale politie, en ook aan één burger die zich via de diaspora voor het land heeft ingezet. De decoraties voor de geüniformeerden worden gegeven vanwege hun optreden in eigen land in de afgelopen periode of activiteiten van de vredesmacht in Somalië. Er zijn minder aanwezigen bij de plechtigheid dan gewoonlijk. Ondertussen exploderen een granaat en een Molotov cocktail in een straat vol militairen en worden gewonden afgevoerd. In een wijk in Bujumbura waar protesten zijn tegen een derde regeerperiode van Nkurunziza worden automatische wapens afgevuurd en er zijn stapels brandende banden. De politiewoordvoerder doet in het stadion een opmerkelijke uitspraak. Deze Pierre Nkurikiye verklaart dat de veiligheidssituatie in het hele land goed is. Over meer dan duizend arrestaties en bijna honderd doden sinds 26 april 2015 spreekt hij niet. In de stad Gitega sloot de overheid zowel tijdens de verkiezingsdag 29 juni als vandaag onaangekondigd het marktgebouw. Mensen werden geacht mee te doen aan het defilé daar. Zij protesteerden en stelden dat zowel je stem uitbrengen als lopen in een defilé een vrijwillige activiteit en geen verplichting is.

In het boek ‘Wij zijn allemaal nomaden’ vraagt Amy Besamusca zich af hoe mensen die elkaar afslachten zo aardig kunnen zijn. Het was misschien de verkeerde vraag. Zij waren na de onafhankelijkheid en het Akkoord van Arusha ondanks de opgelegde structuur in staat het leven eindelijk enigszins te vieren en deden dat met elkaar. Hoe komt het dat ze dát konden? Misschien omdat ze meer dan noorderlingen toch samen een groep zijn? Wanneer we het raamwerk van cross-culturele communicatie van de organisatiepsycholoog Hofstede bekijken, vallen treffende verschillen op. Hofstede’s dimensie ‘machtsafstand’ zegt iets over de acceptatie van maatschappelijke ongelijkheid. Die is in Nederland laag, in België hoger en in Burundi erg hoog. Op de dimensie ‘individualisme’ scoort Nederland erg hoog en het sociale netwerk is los, terwijl dit in Burundi andersom is. De dimensie ‘ambitie, assertiviteit en competitie’ wordt voor Nederland beschreven als laag en conflicten worden opgelost met onderhandelen en compromissen. Dit is in Burundi anders. ‘Onzekerheidvermijding’ (bv. door regelgeving) scoort in Nederland gemiddeld en lijkt in Burundi laag. Misschien ligt hier een deel van het antwoord op de vraag van Amy. De dimensie ‘lange- of kortetermijndenken’ kan gericht zijn op doorgaan met ontwikkelen of drang naar waarheid en onmiddellijk resultaat. Nederlanders staan bekend om een pragmatische cultuur. Ze schakelen gemakkelijk over van oude tradities naar nieuwe condities en ze neigen tot zuinigheid, sparen en investeren, en zijn volhardend om resultaten te bereiken. Het verschil met Burundi, waarin de leiders het land niet tot ontwikkeling brengen en op korte termijn aan eigenbelang werken, is groot. De laatste dimensie van Hofstede is ‘impulscontrole’, de mate waarin mensen hun wensen en impulsen proberen te beheersen met onder andere sociale normen. Nederland kent weinig controle en heeft een positieve instelling met veel vrije tijdsbesteding. Maar in Burundi is de sociale controle groot en daarenboven de overheidscontrole groot, al is dit laatste met telkens andere spelregels. Van vrijheid kan zo niet worden gesproken.

De cross-culturele uitleg van Hofstede, waarover overigens geen officiële verwoording voor de Burundese setting lijkt te bestaan, laat zich misschien onvoldoende gebruiken om de huidige gevaarlijke situatie te vertalen. Het kan desondanks wel een uitleg zijn die het vriendelijke gedrag en de eerder aanwezige onderlinge acceptatie en verzoening verklaart. De trots op de door henzelf na de genocides bereikte eenheid, op basis van met hulp van Nyerere en Mandela in 2000 in Arusha bereikte compromissen – het gebrek aan adequaat nationaal leiderschap nadien ten spijt – zegt iets over de echte volksaard en wijkt bijvoorbeeld duidelijk af van de situatie in buurland Rwanda. De CNDD-FDD van Nkurunziza sloot zich overigens pas drie jaar later aan bij het Arusha Akkoord. De president bewijst vandaag weer zijn eigen invulling van de werkelijkheid. Hij vertaalt het rood in de Burundese vlag vandaag als teken van liefde, van patriottisme, in plaats van het gevloeide bloed. Verder vroeg hij het Burundese volk om moedig te zijn, van hun land te houden en andere landen te helpen, waarna hij een minuut stilte vroeg voor de in Somalië gesneuvelde Burundese soldaten (AU-missie AMISOM). Het is erg onwaarschijnlijk dat er in Burundi vandaag versieringen langs de weg zijn geplaatst in de vorm van bananenbladeren, zoals andere jaren op feestdagen het geval was.

Inmiddels verblijven volgens officiële cijfers meer dan 150.000 vluchtelingen uit Burundi in omringende landen. Het Regionaal Refugee Response Plan is in werking getreden. Humanitaire organisaties maken zich zorgen over het verliezen van de oogst binnenkort als gevolg van de instabiliteit in het land. In een land waar ongeveer negentig procent van de mensen uitsluitend leeft van de landbouw kan dat tot nieuwe vluchtelingen en ontheemden leiden. Bij de PAF (Police de l’Air et des Frontières) staan lange rijen mensen die een uitreisvisum willen kopen. De PAF dreigde eerder al de poorten te sluiten. We ontvangen berichten van mensen die vanuit Kigali in Rwanda of vanuit elders terug zullen moeten naar Burundi, omdat het leven buiten Burundi te duur is. Kigali is inderdaad duurder dan Bujumbura en wanneer je niet bent uitgenodigd in Europa of de VS raakt je Burundese geld daar ook op.

Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen van openbare media en van bekenden uit Burundi en Nederland. De foto is overgenomen van AGnews.