17 februari 2016
De relatie tussen Burundi en buurland Rwanda was nooit geweldig en werd gekleurd door beschuldigingen over en weer. Deze hadden vooral betrekking op (vermeende?) activiteiten om op allerlei manieren rebellen aan te zetten tot het tegenwerken van elkaars regeringen. Recent werd president Kagame van Rwanda ervan beschuldigd dat hij Burundese rebellen laat trainen in Rwanda. Hierna heeft Kagame gedreigd dat de Burundese vluchtelingen Rwanda moeten verlaten, zodat hij niet meer kan worden beschuldigd. Het oude spel zou je het noemen, als het niet zo treurig was. Kagame stelt dat hij beschuldigingen van de zijde van de VN niet accepteert. Hij had al aangekondigd dat ook hij een derde termijn als president wenst, wat geen verrassing was. Het in december 2015 gehouden Rwandese referendum om de grondwet mede in dit opzicht te wijzigen (bekend is gemaakt dat zelfs 99.9997% van de bevolking voorstemde, hoewel sinds 1994 bij andere stemmingen steeds bijna hetzelfde percentage voorstemmers voor de RPF werd genoteerd) had zijn wens om aan de macht te blijven al mogelijk gemaakt. Rwanda is een ‘single-party state’ en kan dit nu zo blijven tot 2034. De regerende Rwandan Patriotic Front’s (RPF) stelt dat alleen Kagame zelf voldoende scherp is als leider om voor Rwanda de vrede en voorspoed te handhaven. Ook naar buitenlandse mogendheden wordt dit gepresenteerd. Er lijken geen acceptabele alternatieven te bestaan: politieke rivalen zijn overleden, gevangen, verdwenen of het land ontvlucht. De gepresenteerde consensus wordt in andere landen gezien als ongeloofwaardig. Onderzoekers gaven dan ook aan dat dit bericht net zo ridicuul is als wanneer was gemeld dat er 110% voorstemmers waren. Het gaat dus niet over democratie, stellen zij, maar om een ingewikkeld systeem dat de politieke belangen van de RPF en de loyalisten beschermt. Politieke tegenstanders, journalisten en burgers durven geen tegengeluid te laten horen. Wie het interesseert leze het boek ‘Bad News’ van Anjan Sundaram. Vanuit Kigali wordt gemeld dat het Westen zich met zijn eigen zaken moet bemoeien en Rwanda aan de Rwandezen moet laten. Daarbij wordt dan verwezen naar het economische succes van Rwanda. Inderdaad heeft de Wereldbank de afgelopen jaren aangegeven dat Rwanda in Afrika een van de landen is waarmee makkelijk zaken kunnen worden gedaan. Maar toen in 2006 gegevens werden gevonden die deze stelling niet onderschreven, verdwenen de cijfers en werden buitenlandse onderzoekers weggestuurd. Sindsdien is er alleen positief nieuws dat niemand gelooft. Rwanda kent geen onafhankelijke media en geen onafhankelijk rechtssysteem. Stemmingen in het parlement zijn zinloos, want er heerst ‘volledige eensgezindheid’. Buitenlandse instemming met deze situatie zou het Kagame mogelijk maken om aan de macht te blijven. Zijn supporters stellen dat het land en zelfs de regio in een chaos zou belanden wanneer Kagame zou aftreden. Ook Kagame zelf, militair in hart en nieren, acht zich onmisbaar, schreef het NRC al eerder. Hoe dan ook heeft Kigali geen back-up plan en Rwanda lijkt uit te gaan van de onsterfelijkheid van Kagame. Inderdaad zou een plotseling vertrek van Kagame een catastrofe kunnen worden genoemd, maar wat is de waarde van een regering die geen opvolging voorbereidt?
In andere landen in de regio is het vaak niet prettiger. Net als in Rwanda worden in Oeganda en DR Congo militairen gevangen gehouden. In Burundi is dat nu niet anders. Twee oud-presidenten van Burundi hebben bij de VN Veiligheidsraad gepleit voor een internationale troepenmacht om het politieke geweld te beteugelen en te voorkomen dat Burundi ‘een tweede Rwanda’ wordt. Binnen een periode van een jaar hebben diplomaten van de 15-koppige raad voor de tweede maal een bezoek aan Burundi gebracht. Daar heeft de vrees voor een burgeroorlog ook geleid tot een economische crisis. Een protest van honderden regeringsaanhangers met spandoeken als ‘Burundi is soeverein’ en ‘Stop inmenging in Burundese zaken’ was hun welkom. Er werden ook granaat explosies gehoord, maar meer is daarover niet bekend. De VN-afgevaardigden, onder leiding van VS-ambassadeur bij de VN Samantha Power en Angolese en Franse diplomaten spraken met Jean-Baptiste Bagaza, Burundi’s president van 1976-1987 en Domitien Ndayizeye, president van 2003-2005. De AU was in december 2015 bereid om 5000 peacekeepers te sturen om Burundese burgers te beschermen, maar president Nkurunziza heeft de missie afgewezen en gesteld dat Burundesen tegen elke peacekeeper zouden vechten. Het Burundese kabinet heeft voor 2016 de publieke uitgaven verminderd met 16% en verwacht dat de buitenlandse steun met de helft zal afnemen, omdat de relatie met donors is verslechterd in deze periode van onrust. Steun van de EU, tot voor kort ongeveer de helft van het budget van Burundi, is opgeschort.
Voor de komst van VN-afgevaardigden liet een groep niet-regeringsgezinde militairen en politie weten dat zij een officiële rebellenbeweging hadden opgericht, de Republican Force of Burundi. Voormalig generaal Godefroid Niyombare, die de mislukte coup in 2015 leidde, is aangewezen als leider van deze beweging. De rebellen verwelkomden de internationale bemiddelaars, maar riepen de bevolking ook op om hun strijd tegen Nkurunziza te steunen.
Ondertussen vraagt Unicef dringend om hulp voor kinderen in Burundi, is de onderdrukking van journalisten door de Oegandese president en eerdere bemiddelaar voor Burundi Museveni in het nieuws en heeft directeur van het IMF, het fonds voor monetaire stabiliteit, Gerry Rice bevestigd dat het IMF-budget voor de Burundese deelname aan de vredesmacht in Somalië voorlopig van de baan is. Burundesen en Europeanen lopen in Burundi wel op straat, maar niemand weet of het veilig is.
Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen van openbare media en van bekenden uit Burundi en Rwanda. De foto is overgenomen van The Conversation.