22 juni 2016
We hebben nog wel contacten met mensen in Burundi via internet, maar nu er meer sociale controle is in Burundi en op het web, weten we niet of we alles te weten komen. Het lijkt erop dat er minder geweld wordt vertoond. Iemand gaf als reden hiervoor aan dat er minder is om te onderdrukken, omdat dat al is gedaan. een andere reden zal zijn dat mensen steeds meer gewend raken aan het geweld dat er wel is. Citaat: ‘Er valt een granaat, en een paar minuten later gaat iedereen weer gewoon door’. Dat doet ons denken aan de periode kort na 2005, toen het nog niet helemaal rustig was, maar officieel wel vrede was. Het geweld dat er toen soms was, had mogelijk meer te maken met criminaliteit. Het meer actuele geweld lijkt vooral georganiseerd te zijn geweest door actoren van de staat en de oppositie. Niet crimineel maar in eerste instantie politiek van aard. Onze informant geeft ook aan dat de horizon voor mensen anders lijkt dan toen: na 2005 zou het beter worden, nu is dit de nieuwe orde. Maar wat moet er gebeuren nu krachten de bevolking blijven polariseren, van verschillende kanten. En wat is het gevolg van de verstoorde relatie van Burundi met Westerse landen. Sommige Burundesen die in het Westen zijn komen wonen, beleven de wereld toch anders, zien geen risico’s en beschimpen de corruptie, maar lang niet altijd de machthebbers. Iedereen heeft boter op zijn hoofd, lijkt het, en het wordt lachend verteld. Zij lijken het evenwicht in politiek opzicht zo goed te kennen, dat het inderdaad helemaal niet nieuw lijkt. En de incidenten van de afgelopen weken zien ze niet als ernstig. Ze gaan zonder angst hun familie bezoeken, vertellen zij. Dat zou kloppen met een soort wetmatigheid dat macht zich consolideert, waarbij er geen ruimte meer is voor kritiek, zoals dat enkele jaren geleden nog wel het geval was in Burundi. Wij weten niet of zij bij hun bezoeken in Burundi dezelfde verhalen openlijk vertellen, of dat ze dat achterwege laten om hun familie niet in gevaar te brengen. Wat in de diaspora wel heel duidelijk merkbaar is, is hoe de Burundesen voor elkaar zorgen en blijven zorgen en hoe zij de Burundese gewoontes van gastvrijheid in ere houden.
Op NPO Radio 1 was een interview te horen met onderzoekster Lidewyde Berckmoes over de situatie in Burundi. Zij vertelde vooral over de kwetsbare situatie van de bevolking. In de vooraankondiging werd de volgende informatie weergegeven:
Burundi kan je zien als de zus van Rwanda. Er was een burgeroorlog van 1993 tot 2005. Dat conflict werd uitgevochten langs etnische scheidslijnen. Daarna is er een zogeheten power sharing agreement gesloten en is er een Hutu president aangesteld. Hutu’s vormen de meerderheid van de bevolking, waardoor de etnische problemen iets meer op de achtergrond zijn geraakt.
Maar sinds april 2015 zijn er opnieuw spanningen. De president heeft namelijk een derde ambtstermijn afgedwongen, wat volgens de afspraken uit 2005 niet mag (twee termijnen is het maximum). Dit veroorzaakt veel angst, omdat mensen denken dat dit wellicht weer uitloopt tot een burgeroorlog langs etnische lijnen. Op dit moment zit er een regime dat veel druk uitoefent op de bevolking. Opponenten worden onderdrukt en er is veel repressie in het land.
Nederland heeft vanwege de politieke crisis en het geweld de directe ontwikkelingssamenwerking aan de Burundese regering, het leger en de politie opgeschort sinds juli 2015. Ook zijn er Europese sancties ingesteld tegen bepaalde personen binnen en buiten de Burundese overheid.
Tegelijkertijd speelt Nederland als een van de weinige landen met een ambassade in Bujumbura een leidende rol. Via de ambassade, de EU, de VN en Afrikaanse partners wordt geprobeerd een politieke oplossing te bereiken voor de impasse in het land.
Het is opmerkelijk dat Nederland in de afgelopen periode enkele Burundesen, ook kinderen, heeft uitgezet naar Burundi. Intensieve rechtsbijstand en protesten van betrokken Nederlanders konden dit niet voorkomen. De uitzettingen, althans tenminste één daarvan, zouden mogelijk een verplichting van Nederland zijn geweest op grond van Europese rechtspraak. Uitgeprocedeerde asielzoekers die vanuit verschillende landen naar Burundi moeten terugkeren, belanden soms vanuit het vliegtuig eerst rechtstreeks in de gevangenis, zonder te weten waarom en voor hoelang. Zij weten niets en zijn onzelfredzaam. Vaak komen zij tenslotte terecht in een noordelijk gelegen armoedige provincie, die bekend staat als relatief gevaarlijk vanwege criminaliteit. Maar ook durven deze mensen vaak niet te vertellen dat ze elders asiel hebben geprobeerd te krijgen. Het zou ze misschien verdacht maken, of hun oude vijanden zouden kunnen worden geïnformeerd. We kennen gevallen van teruggestuurde Burundesen die niet naar hun geboortedorp of -streek terug durven te gaan en nooit meer oprecht over hun voorgeschiedenis durven te praten en een nieuw leven, met verleden, heden en toekomst, moeten verzinnen. Dat moeten zij dan doen zonder hulp, want ze kunnen niemand uitleggen waarom ze zo slecht geworteld zijn in hun nieuwe woonomgeving. En zonder identiteitspapieren, die ze moeten zien te kopen op een of andere manier. Er zijn geen instanties die ze anoniem kunnen helpen en er zijn bijvoorbeeld geen bekenden die ze uitleggen hoe medische zorg in het hier en nu werkt. We kennen een voorbeeld van iemand in zo’n situatie, die na terugkeer zijn verleden uit angst niet openbaar durfde te maken en een heel gemakkelijk slachtoffer van een overval werd. Hij was een klein bedrijfje gestart in zijn nieuwe woonplaats, ver van waar hij ooit woonde, en werd daar uiteindelijk overvallen. Hij was al zijn verdiende geld kwijt en had inwendige bloedingen overgehouden aan de overval. Omdat hij geen idee had hoe hij aan medische zorg kwam, het nacht was en hij fysiek nog nauwelijks in staat was om een medische post te bereiken, was het bijna zijn dood geworden. Hij hield uiteindelijk aan de noodzakelijke operaties een enorme schuld over. Dit terwijl al zijn buren hem hadden kunnen vertellen hoe in de laatste twee jaren een – weliswaar beperkt – zorgverzekeringssysteem was ingevoerd. Hij heeft het overleefd maar had nog veel medische klachten. Hij is nu getrouwd en dit betekent ook dat hij in een sociale situatie (de familie van zijn vrouw) ingebed kan raken en dat er iemand is die wel weet hoe het in het land tegenwoordig werkt. We vermelden deze persoonlijke geschiedenis niet voor de waarheidsvinding, maar om aan te geven in welk bizar isolement mensen terecht kunnen komen na een uitzetting uit het Westen.
Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen van openbare media en van bekenden uit Burundi, Nederland en België. De foto is overgenomen van devp.org.