16 mei 2018
Morgen vindt van 8 tot 18 uur in Burundi het referendum over o.a. de nieuwe grondwet plaats. Dit leidt tot wat voorzichtige discussies, of eigenlijk grapjes, tussen Burundesen in de hoofdstad Bujumbura. Iedereen kent de uitslag al. ‘Ga jij morgen ook ja stemmen?’, vragen mensen elkaar lachend. In het Nederlandse nieuws wordt gemeld dat er sprake is van heftige discussies over het hoofdthema van het referendum, de nieuwe grondwet, maar dat moet dan buiten Bujumbura zijn, want in de hoofdstad is er niet zoveel van te merken in het dagelijkse leven. Er zijn in Bujumbura wel wat manifestaties, met getoeter en opstoppingen en vlaggen van de regeringspartij. Werken aan de doelstellingen van Kennis zonder Grenzen in Burundi, op dit moment in Bujumbura, betekent niet dat er tijd of aanleiding is om naar een manifestatie te gaan kijken, want we zijn geen journalisten. Maar vragen aan de niet-demonstrerende bevolking stellen kan wel en de antwoorden zijn behoorlijk gelijkluidend. In de eerste plaats is stemmen over het referendum een plicht, al weten we uit de media dat niet iedereen zich als referendumstemmer zou hebben ingeschreven. Niet stemmen betekent dat iemand achteraf geen stembewijs kan laten zien en dan door de overheid kan worden gezien als ‘geen Burundees’. Een nieuw identiteitsbewijs krijgen, als het oude is verlopen, zal dan niet mogelijk zijn. Ook wordt bijvoorbeeld de noodzakelijke reguliere herregistratie in de woongemeente of -commune dan niet meer geaccepteerd. Theoretisch is het mogelijk om tegen het referendum te stemmen. Maar er zijn niet of nauwelijks onafhankelijke internationale waarnemers. Iedereen vertelt (zachtjes) dat de uitslag ongeacht de werkelijke stemmen zal worden bekendgemaakt als bijna 100% vóór. Mensen willen vooral rust en zullen blij zijn als het referendum rustig is verlopen en voorbij is.
Waar gaat het referendum over? Het gaat over de nieuwe grondwet, waarin veel verandert. De huidige grondwet is gebaseerd op het Akkoord van Arusha. De belangrijkste aanpassing nu is de regeerperiode van een president, die van 5 naar 7 jaar gaat. Ook begint de telling van de regeertermijnen opnieuw, waardoor de huidige president theoretisch, na de volgende presidentsverkiezing in 2020, nog 2 termijnen, tot 2034, zou kunnen regeren. Sommige mensen zeggen dat deze president zich in 2020 niet opnieuw verkiesbaar zal stellen, maar de meeste mensen denken dat hij dat wel zal doen. Overigens zijn er wel openlijke critici, maar een echte oppositie is er niet in het land, omdat de oppositieleiders al een paar jaar geleden naar het buitenland zijn vertrokken (en onderling sterk verdeeld zouden zijn i.v.m. uiteenlopende belangen). Zij gaan niet stemmen.
Waarom wordt er een referendum gehouden? Bij een reguliere stemming door de formele volksvertegenwoordiging zou de grondwetswijziging naar verwachting worden weggestemd, of in ieder geval zou de kans daarop groot zijn. De regering heeft de bevoegdheid om de volksvertegenwoordiging te ontwijken en een referendum uit te schrijven. Dit is ook een manier om ‘de stem van het volk’ te laten tellen. Overigens is de volksvertegenwoordiging weliswaar gekozen, maar bij de installatie wordt rekening gehouden met in het Akkoord van Arusha opgelegde quota vanuit verschillende bevolkingsgroeperingen. Hierdoor is de zittende vertegenwoordiging niet per definitie een afspiegeling van wat stemmers wilden, wat i.v.m. de vertrokken oppositieleiders toch al niet het geval zal zijn geweest.
Zijn er ook andere consequenties? Zie hiervoor ook eerder nieuws op deze site. De bevolking kreeg een pittige extra belasting opgelegd om het referendum èn de gevolgen daarvan te financieren. Deze belastingplicht loopt ook na het referendum nog lange tijd door.
Burundesen hebben morgen een vrije dag (de dienstensector gaat zoals ook in weekenddagen wel gewoon volgens rooster aan het werk) en kunnen zelf kiezen waar, in welke gemeente of commune, ze gaan stemmen. Dit is bij lokale verkiezingen ook zo, wordt er verteld, wat bijzonder is, want men kan dan dus voor lokale belangen stemmen in een regio waar men niet woont. Een aantal scholen wordt gebruikt als stemlokaal. Naar verwachting zullen er lange rijen staan, want het aantal stemlokalen is niet zo groot als we in Nederland gewend zijn, terwijl er een hoge opkomst wordt verwacht.
In de avond van 11 mei jl. heeft er een bloedbad plaatsgevonden in een dorp in de provincie Cibitoke. Gesproken wordt over 26 of meer doden en 30 gewonden. Gevraagd naar de aanleiding van deze moordpartij wordt door de meeste mensen aangegeven dat het een regio is met veel criminaliteit, die onder invloed staat van het licht ontvlambare Congo. In Congo (Oost-Congo, Kivu) is het al lange tijd weer erg onrustig en gevaarlijk. De wederzijdse invloeden in de grensgebieden zijn bekend. Maar een relatie met het aanstaande referendum dringt zich als gedachte ook wel op. Daags na het drama is een ministerdelegatie naar Cibitoke vertrokken om rust te brengen, mensen te troosten en te zorgen voor begrafenissen. Het is niet duidelijk of dit allemaal is gelukt. In Bujumbura verwachten mensen dat, als er al onlusten komen naar aanleiding van het referendum, dit in het binnenland en niet in de hoofdstad zal zijn.
Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen uit eigen waarneming, gesprekken met mensen uit Bujumbura en van openbare media.