26 januari 2022

Op 7 december 2021 kwamen in de vroege ochtend bij een brand in de gevangenis van Gitega (de nieuwe politieke hoofdstad) volgens een officiële verklaring van de regering 38 mensen om het leven en er waren 69 ernstig gewonden. Veel van de slachtoffers werden in hun slaap verrast. De brand zou het gevolg zijn geweest van kortsluiting. Het gebouw was bijna een eeuw oud. In een extra beveiligde afdeling verbleven politieke gevangenen en er was ook een vrouwenvleugel. Het Rode Kruis bood ter plekke hulp aan de slachtoffers, maar voor velen was het al te laat.

Er zouden meer dan 1500 gevangenen gehuisvest zijn in de gevangenis, die officieel bedoeld was voor 400 personen. Al eerder zou er, in augustus 2021, een kleine brand zijn geweest als gevolg van kortsluiting. Volgens overlevende gevangenen werden de deuren door de bewakers niet geopend, waardoor er meer slachtoffers vielen. Berichten in Burundi melden dat er vermoedelijk veel meer slachtoffers zijn gevallen: mogelijk 300 doden.

Burundese gevangenissen zijn chronisch overbevolkt. Het land telde in oktober 2021 in totaal 12.400 gevangenen in faciliteiten voor 4.200 mensen. Dit ondanks de presidentiële amnestie in juni 2021 waardoor 5000 personen in vrijheid werden gesteld.

Noch journalisten, noch medewerkers van het Burundese Rode Kruis konden ter plaatse zicht krijgen op hoeveel lichamen door de politie werden weggehaald. De overledenen zouden ’s nachts zijn begraven, zonder de familie van de slachtoffers te informeren. Weken later wilde de overheid nog niet over het gebeuren spreken. Familieleden die hierover klaagden konden worden bedreigd of gevangen gezet en journalisten werd volgens berichten het zwijgen opgelegd. Anschaire Nikoyagize, de verbannen leider van de mensenrechtenorganisatie Iteka, stelde: “The managers of this episode have not yet operated any checks whereas previously the checks were carried out on a daily basis. The Iteka League is also concerned about the behaviour of these managers who continue to terrorize family members who come to ask about the situation of their loved ones.”

Jean-Claude Ntiburumunsi van Acat-Burundi gaf aan dat de Burundese overheid weet dat er veel meer doden vielen, ook al wil de overheid er niet over spreken. “Before the fire, the prison had 1,539 inmates. Following this tragedy, the Ministry of National Solidarity donated 1,200 mattresses to the prison and all the prisoners were served … Where have the 339 others gone?”

Enkele dagen geleden liet Human Rights Watch (HRW) weten dat de Burundese regering een onderzoek moet instellen, omdat dit nog steeds niet is gebeurd. Het precieze aantal doden zou nog steeds onzeker zijn (uit interviews maakte ook HRW op dat er misschien veel meer doden zijn gevallen dan het genoemde aantal) en hun identiteiten zijn ook nog niet volledig bekendgemaakt. Het onderzoek zal transparant moeten zijn, betoogde HRW. Ook wordt door HRW gewezen op de noodzaak van ondersteuning van nabestaanden. Afhankelijk van de bevindingen van een onderzoek zullen mensen moeten worden berecht.

Om meer indruk te geven van een gevangenissetting in Burundi volgt hieronder een korte beschrijving uit 2014, overgenomen uit een van de boeken van Kennis zonder Grenzen. Het betreft de gevangenis van Ngozi, gelegen op een steil glooiend terrein:

We gaan gevangenen behandelen, nu een andere NGO dat project heeft laten vallen: 1179 mannen met een straf van één tot 169 jaar in een setting van zo’n vijftig bij zeventig meter. Fellini-achtige slaapzalen met tot vijfhoog gestapelde tafels als bedden, 84 tot 100 man per zaal, ook overdag; het lijken wel blokkendozen, met hier en daar een provisorisch gordijntje. Chaos. Zooi.
……. Iedereen (kan) zelf kiezen of hij zijn dagelijkse handje overheidsmeel inlevert om het te laten meekoken in de megapannen, of dat hij er in een donker gangetje zelf een vuurtje onder stookt; en of hij het zelf opeet of het als koekjes verkoopt aan anderen.
…….. (Er) is binnensmuurs een miniruimte voor multireligieus gebruik, waar verschillende groepjes door elkaar heen staan te zingen, en buiten een stel schotten (die) als moskee dienstdoen.

Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is afkomstig uit openbare media en uit het boek ‘Wij zijn allemaal nomaden’ van Amy Besamusca.