15 mei 2015
Het is 15 uur.

We ontvangen foto’s van lege straten in Bujumbura en lezen ook dat er gebieden zijn met roadblocks, branden en geweld. Van anderen krijgen we mails vol paniek en angst voor verdere toename van geweld. Er is in hele wijken geen water. Mensen willen vluchten. Informatie voor de bevolking ontbreekt nu er geen radiozenders actief zijn. Hierdoor worden de mensen nog banger. Zij vrezen wraakacties van voor- en tegenstanders van Nkurunziza en zijn bang dat het geweld overslaat of dat rondvliegende kogels hun of hun kinderen zullen treffen. Radio is in Burundi het belangrijkste nieuwsmedium: wachten en niet-weten maakt bang. Niet weten wie je kunt vertrouwen maakt bang. Dagenlang schieten maakt bang. Herinneringen aan de genocide maken mensen nog banger. Niet eten en drinken maakt mensen zwak en bang.

De Amerikaanse ambassade is gesloten en Amerikanen gaan worden geëvacueerd. De NOS meldt dat minister Koenders nog niet wil overgaan tot sluiting van de Nederlandse ambassade. Nederland heeft gisteren al wel de ontwikkelingshulp voor Burundi opgeschort wat betreft het trainen van politie en leger door Nederlandse deskundigen. De training die al langere tijd werd gegeven was gericht op geweldloos optreden. Rond de afgelopen jaarwisseling was er al eens kritiek op deze Nederlandse hulp, toen een aantal, mogelijk uit DR Congo afkomstige, rebellen niet werd gearresteerd maar gedood door de politie. Noodhulp vanuit Nederland via hulporganisaties zal wel worden voortgezet. Koenders heeft overleg met België en andere landen om samen Burundi onder druk te zetten zodat er geen ‘Bijltjesdag’ komt. Ook is het volgens de Nederlandse minister belangrijk dat leger en politie beter gaan samenwerken, aldus de NOS.

In Trouw verschijnt een bericht met achtergrondinformatie, waaruit de volgende informatie:
‘Waarom wil president Pierre Nkurunziza aan de macht blijven?
De afgelopen tien jaar heeft Nkurunziza aan populariteit ingeboet, zijn optreden werd tegelijkertijd steeds autocratischer. Daarvoor zette hij onder meer Imbonerakure in, de militante jongerenvleugel van zijn partij CNDD-FDD. Die groep zou zich met een deel van het leger en de politie schuldig hebben gemaakt aan moorden. Volgens de nationale mensenrechtenorganisatie Aprodh gaat het om meer dan tweeduizend moorden. Met het verlies van het presidentschap verdwijnt ook zijn onschendbaarheid en kan Nkurunziza hiervoor worden aangeklaagd. Om dat te voorkomen moet hij het zadel blijven.
Waarom taande zijn populariteit?
Nkurunziza kwam aan de macht na een burgeroorlog van twaalf jaar waarin driehonderdduizend doden vielen. De bevolking had alle hoop op hem gevestigd. Het lukte hem echter niet de economie van het land op de rails te krijgen. Het merendeel van de tien miljoen Burundezen is boer en leeft van het land. Een Unicef-onderzoek, drie jaar geleden, wees uit dat ruim de helft van de kinderen onder de vijf chronisch ondervoed is. Burundi behoort tot de armste vijf landen ter wereld. Het leger was hét voorbeeld van hoe de rivaliserende Hutu-meerderheid en Tutsi-minderheid na jaren oorlog konden samenwerken. Nu is het leger verdeeld.
Loopt die tweespalt langs etnische lijnen?
Het huidige conflict in Burundi is in eerste instantie politiek van aard. De opstandelingen zijn voormalige medestanders van de president die tot zijn partij behoren en overwegend, net als Nkurunziza, Hutu zijn. De verdeeldheid kan oude rivaliteiten wel weer oprakelen.
Onder de naar schatting 70.000 Burundezen die de laatste weken het land zijn ontvlucht, bevinden zich veel Tutsi’s. Dat duidt toch op etnische problemen?
Tutsi’s én Hutu’s zijn gevlucht. De oorlog die eindigde in 2005 zit nog vers in het geheugen. Tutsi’s, die vooral gevlucht zijn naar Rwanda, zijn bang de schuld te krijgen. De Imbonerakure jongerenmilitie, uiterst loyaal aan Nkurunziza, maakt de laatste tijd gebruik van etnisch geladen slogans.
Net als in Burundi leven in Rwanda meer Hutu’s dan Tutsi’s. Rivaliteit tussen de groepen leidde twintig jaar geleden tot volkerenmoord. Wat voor effect heeft de situatie in Burundi op Rwanda?
In tegenstelling tot Burundi ligt de macht in Rwanda bij de Tutsi-minderheid onder leiding van president Paul Kagame. Hij onderdrukte met ijzeren vuist elke etnische rivaliteit en zorgde voor een economische boom in zijn land. Als de ontwikkelingen in Burundi een etnisch karakter zouden krijgen, is hij er de man naar om militair in te grijpen.
Heeft coupleider generaal Niyombare, vroeger een medestander van Nkurunziza, zelf presidentiële ambities?
Niyombare, alom gerespecteerd, lijkt niet een man die zelf staatshoofd wil worden. Hij kan wel twee belangrijke spelers in het zadel helpen. Agathon Rwasa, net als Nkurunziza een Hutu en ex-rebelleider, is nu dé oppositieleider. De andere is Hussein Radjabu, tot 2007 bondgenoot van Nkurunziza en partijvoorzitter van de CNDD-FDD. Hij werd acht jaar geleden gevangen gezet op verdenking van een opstand tegen Nkurunziza. In maart wist hij uit de gevangenis te ontsnappen; Radjabu werd waarschijnlijk geholpen door mensen binnen de overheid. Zijn ontsnapping viel samen met de eerste geluiden tegen het voornemen van Nkurunziza om zich opnieuw te kandideren.’

Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen van openbare media en van bekenden uit Burundi.
Het getal in Trouw van 70.000 gevluchte Burundesen wijkt af van de informatie van de VN, die aangeeft dat het om 105.000 mensen gaat (bron: BBC).