16 juli 2015

De Oegandese president Museveni heeft Burundi verlaten zonder dat er een overeenkomst is bereikt. De kandidatuur van Nkurunziza voor een derde regeerperiode lijkt geen onderwerp van gesprek te zijn geweest. ‘The ruling party in Burundi and the opposition parties and the civil society have agreed to negotiate expeditiously, intensively… in order to reach an agreement’, heeft Museveni bij zijn vertrek aan verslaggevers verteld. Zoals bekend zijn eerdere mediatiepogingen (vanuit de VN) mislukt. De Oegandese Minister van Defensie Crispus Kiyonga heeft de gespreksleiding tussen de CNDD-FDD en de oppositiegroepen van Museveni overgenomen. Museveni had nog de Burundesen nog wel opgeroepen om hun ‘sectarische’ politieke verschillen uit het verleden achter zich te laten. Het lijkt een loze opmerking, omdat de situatie in omringende landen (zoals Rwanda, Congo en Oeganda zelf) politiek gezien niet veel anders is dan in Burundi. De etnische problematiek is in feite in Rwanda nog duidelijker aanwezig dan in Burundi, waar het al jaren geen item meer lijkt. Alleen wanneer er politieke onrust ontstaat, wat gegeven de situatie logisch kan zijn, beginnen er groepen angst te zaaien door te verwijzen naar de grote etnische problemen uit het verleden. Maar in Rwanda is de etnische angst nog altijd groter dan in Burundi, waar de bevolking ondanks een president zonder beleid een vrede heeft weten op te zetten. Etniciteit is bijna een vals argument geworden om de socio-politieke onrust en het niet vanuit de bevolking opgestarte geweld en gevaar in Burundi te vergoelijken. Zo kan een machthebber zijn gezag handhaven. In Oeganda en Congo zal dat zo niet lukken, maar zijn ongetwijfeld weer andere mogelijkheden voor de leiders om hun positie te behouden. Toch zijn er landen waar na een dergelijke situatie een andere wind is gaan waaien. Kijk naar Burkina Faso in West-Afrika, waar de president na een volksopstand over eenzelfde onwettelijke derde-mandaat-wens het land ontvluchtte en er onder druk van binnen- en buitenland een overgangsregering werd geïnstalleerd. De overgangsregering is niet militair van aard (de president is een burger maar zijn wel regeringsleden met een militair verleden) en bereidt verkiezingen voor die eind 2015 zullen gaan plaatsvinden.

De gesprekken die de Oegandese Minister van Defensie nu in Burundi zou voeren zouden worden bijgewoond door alle betrokken partijen. De overheid wordt vertegenwoordigd door de ministers Edouard Nduwimana van Binnnelandse Zaken en Alain Aimé Nyamitwe van Buitenlanse Zaken. De CNDD-FDD wordt vertegenwoordigd door o.a. de woordvoerder Gélase-Daniel Ndabirabe. Van de kant van de coalitie zouden Jean de Dieu Mutabazi (COPA) en André Ndayizamba (UPRONA) zijn gesignaleerd, evenals Jacques Bigirimana (FNL). Van de kant van de radicale oppositie waren o.a. Agathon Rwasa en Charles Nditije (Amizero y’Abarundi) en Jean Minani (FRODEBU-Nyakuri) present. De vroegere Burundese president Domitien Ndayizeye en Sylvestre Ntibantunganya hebben volgens journalisten het overleg ook bijgewoond. De burgers zijn vertegenwoordigd door Pierre Claver Mbonimpa (Aprodh). Innocent Muhozi heeft de media vertegenwoordigd. Er was geen vertegenwoordiging van religieuze partijen aanwezig, werd opgemerkt. Agathon Rwasa heeft aangegeven er vertrouwen in te hebben dat de verkiezingen opnieuw ter sprake komen aan de onderhandelingstafel. De pers heeft verder weinig (niets) over de gesprekken vernomen en mocht alleen heel snel een paar foto’s maken.

In Burundi zijn er nog steeds geweervuur en ontploffende granaten, vooral in de nacht en vooral in de hoofdstad. Een bizarre context voor de verkiezingen van aanstaande dinsdag 21 juli. Van uitstel naar 30 juli lijkt geen sprake meer. De woordvoeder van Nkurunziz (Willy Nyamitwe) zegt dat er ‘positieve’ gesprekken plaatsvinden met de oppositie. Als belangrijkste oppositieleider heeft Agathon Rwasa aangegeven dat de gesprekken voortgaan en dat er geen onderwerpen zullen zijn die taboe zijn: ‘Alles moet op tafel komen.’ Een groep van 17 hulp- en mensenrechtenorganisaties geeft aan dat de actuele onderhandelingen geen enkele aanleiding vormen om aan te nemen dat de verkiezingen zonder geweld zullen plaatsvinden. De onderhandelaars ontkennen het risico van extreem geweld, stellen zij. Deze verkiezingen hadden juist de bevestiging moeten worden van de verworven vrede in Burundi, het bewijs dat er al jaren geen burgeroorlog meer is. Daarom ook wordt er gesproken van socio-politieke problematiek en niet van etnische problematiek, maar het geweld is er zeker niet minder door. Door de huidige crisis kan het armoedige landje Burundi hoe dan ook terugvallen in een burgeroorlog, al hoeft die niet etnisch te zijn. ‘Scores have already been killed, but this could be just the beginning of something much worse’, zei Ndung’u Wainaina van het in Kenia gevestigde International Centre for Policy and Conflict, dat gelieerd is aan de oppositie die verder uitstel van de verkiezingen eist. ‘In the current context of tensions and credible threats of further violence, holding elections next week could push Burundi into a much deeper crisis’, voegde Wainaina aan zijn woorden toe. De CNDD-FDD van president Nkurunziza won zoals te verwachten was de parlementsverkiezingen van 29 mei jl., maar deze verkiezingen waren geboycot door de oppositiepartijen en internationaal veroordeeld als niet vrij en niet eerlijk. Het geweld in Burundi gaat door, vooral ook in de noordelijke regio’s nabij de Rwandese grens, waar militaire troepen met vermeende rebellen in gevecht raken. Generaal Leonard Ngendakumana, die betrokken was bij de couppoging in mei jl., heeft bevestigd dat er bij deze recente gevechten militairen betrokken waren die an de couppoging hebben deelgenomen. Oppositieleider Alexis Sinduhije meldde dat een groep dissidenten die Burundi hebben verlaten een alliantie heeft gevormd om Nkurunziza te dwingen af te zien van de macht. Zij zouden hun basis hebben gevonden in de Ethiopische hoofdstad Addis Ababa. Volgens Sinduhije, in gesprek met een Franse journalist, is hun hoofddoel om Nkurunziza weg te krijgen: ‘Unfortunately, I have the impression the only way will be through violence.
Nkurunziza can leave now and be thanked by Burundians for saving lives, or he can refuse to go and be forced out’.

Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen van openbare media en van bekenden uit Burundi en Nederland.