31 juli 2015

Op 27 juli heeft de laatste stemmingsronde plaatsgevonden, voor de senaat. In zijn geboorteprovincie Ngozi, waar Nkurunziza met zijn vrouw kwam stemmen (mevrouw liep en meneer fietste in dezelfde cadans met haar mee), waren zelfs bananenbladeren langs de weg gezet als versiering, een gewoonte om hoge gasten te onthalen. Hierover lezen we verder weinig nieuws. Voor de oud-presidenten van Burundi is een levenslange zetel in de senaat gegarandeerd. Zoals al bekend neemt Rwasa zitting in het parlement. Gisteren aan het eind van de dag werd bekend dat hij is gekozen tot eerste vice-voorzitter van het parlement. Voorzitter zal Pascal Nyabenda zijn. De huidige voorzitter is Pie Ntavyohanyuma, die tot volgende maand in functie zal zijn, maar op 24 juli jl. naar België is gevlucht uit veiligheidsoverwegingen. Opmerkelijk is dat wij dit in Nederland eerder weten dan Iwacu in Burundi. Rwasa heeft niet altijd een duidelijke politieke lijn gevolgd, wat zelfs zijn aanhangers soms in de war bracht. Nu hij voor het eerst, na jaren oppositie, een officiële functie heeft, kopt de krant over hem ‘dood of heropstanding voor de politiek’. Men noemt het beeld bij zijn benoeming ontroerend en irreëel: ‘hij staat daar heel alleen voor de flitsende camera’s’. ‘Pour les uns, il est naïf, voire traître. Pour les autres, c’était le seul choix sensé, face à un parti adepte du forcing.’ Maar iedereen weet nog dat Rwasa in 2005 de uitnodiging voor vredesonderhandelingen zolang rekte, dat hij pas een staakt-het-vuren tekende voor zijn partij ná de verkiezingen. Zo speelde hij de CNDD-FDD helemaal vrij. Hij verbleef langere tijd in Tanzania en maakte daar ook geen vrienden. Tot ieders verrassing gaat hij nu ook de post van directeur van het Institut National de Sécurité Sociale bekleden. Weinig mensen vertrouwen hem. Rwasa had gerekend op internationale acties, die de CNDD-FDD zouden stoppen, maar hij heeft misgerekend. Hij kan niet anders dan gedesillusioneerd zijn en niemand weet welke kant hij op wil. Hoe dan ook, hij moest kiezen: de uitgebrachte stemmen negeren (hij had zich teruggetrokken, een actie van de CENI?), of ze accepteren en toetreden tot de echte politiek. Onder druk van zijn ‘militanten’ heeft hij voor het laatste gekozen, luidt zijn verklaring. Volgens Iwacu levert het hem parlementaire onschendbaarheid op, naast mogelijkheden zich te verplaatsen en financiële voordelen. ‘Het is niet niks’, schrijft Iwacu, ‘de laatste weerstand zal daarmee zijn weggenomen. De volgende vraag is of Rwasa en zijn makkers binnen het parlement meer effect gaan sorteren dan vroeger van buitenaf. Komt Rwasa hierdoor dichterbij zijn militanten of raakt hij ze kwijt? Wordt het Rwasa’s politieke dood of zijn wederopstanding? De Burundese politiek heeft geleerd dat je altijd voorzichtig moet zijn,’ aldus het statement van Antoine Kaburahe.

Mensenrechtenorganisatie OCHA meldt dat de sfeer in Burundi onzeker is. Sporadisch is een geweerschot te horen en in de provincie Makamba zijn confrontaties tussen het leger en een onbekende groep gemeld. MENUB verwerpt de verkiezingen. De president van de VS heeft afkeer uitgesproken over gedrag van Afrikaanse presidenten wat betreft hun weigering hun macht op te geven, in het bijzonder president Nkurunziza. De Europese Commissie trekt vierenhalf miljoen Euro extra uit voor Burundese vluchtelingen in de naburige landen. De cholera-epidemie in Makamba is onder controle. Bijna zestig kinderen tussen veertien en zeventien jaar in de provincie Cibitoke zouden nog steeds in detentie verblijven naar aanleiding van rellen begin van deze maand.

Op Iwacu schrijft Jean-Marie Ngendahayo vandaag letterlijk het volgende naar aanleiding van de uitspraken van Barack Obama:
    
Comme le pense le philosophe Raymond Aron :'(…) la politique n’est pas la lutte entre le bien et le mal, mais le choix entre le préférable et le détestable’ (Entretiens avec Jean-Louis Missika et Dominique Wolton, Raymond Aron : le spectateur engagé, Paris, Julliard, 1981, p 16). Si les actes politiques sont difficiles à juger sur le plan moral, il est tout au moins possible de déceler une décision mauvaise selon les circonstances, un acte ignominieux en toutes circonstances.
Les discours du président Américain Barack Obama à Nairobi et à Addis-Abeba peuvent irriter par leur côté ‘paternaliste’ ou ‘donneur de leçons’ aux yeux de certains, mais beaucoup d’autres trouvent que ce faisant, le président Obama était dans son rôle en disant ses quatre vérités à l’élite politique africaine. Beaucoup d’autres personnalités le pensent à travers le monde mais ne le disent pas tout haut. Pourquoi? Parce que les malversations de nos dirigeants leur profitent presqu’autant qu’à nos potentats. L’exploitation des richesses du sol et du sous-sol ne s’effectueraient pas de façon aussi sauvage si des dirigeants sans foi ni loi n’étaient pas renforcés, conseillés, fortifiés sur le trône usurpé.
Mais le monde change. On se rend de plus en plus compte de la fragilité de la planète Terre. Sans solidarité, sans partage notre terre peut se détériorer irréversiblement. Et que l’on soit riche ou pauvre, que l’on soit issu d’un pays puissant ou d’une nation faible peu importe; tous risquons de pâtir des mêmes erreurs d’exploitation de notre nature. Nous respirons le même air, nous profitons du même soleil. Jamais le monde n’avait été conscient de l’unicité de la destinée de l’humaine condition comme aujourd’hui. Jamais aussi, certaines personnes n’ont développé une capacité de nuisance, un égoïsme sans nom et un besoin de puissance sans partage comme ces derniers siècles d’esclavage et de guerres mondialisées.
En réalité, la crise burundaise n’est pas seulement le reflet de contradictions internes à notre seule société. C’est aussi la manifestation d’intérêts plus grands qui luttent pour le contrôle de nos richesses naturelles non encore exploitées; c’est la rapacité des puissances qui jugent que plus il y a du chaos mieux elles pourront tirer les marrons du feu. Les débats au Conseil de Sécurité des Nations Unies sur le Burundi en sont une illustration.
Comment comprendre la position de ceux qui considèrent que violer une Constitution, tuer les libertés publiques, assassiner des citoyens innocents est affaires de ‘politique interne’? En aucun cas la souveraineté ne donne licence au crime; il n’est pas admissible que les valeurs des institutions fondamentales d’un pays soient bafouées et que cela soit toléré. La souveraineté s’arrête là où l’intégrité de l’être humain est violée, tourmentée, niée.
Le président Barack Obama a parlé à l’Afrique en toute fraternité, en toute franchise. Nous les Africains pouvons rejeter ses propos et nous perdre davantage. Nous pouvons les méditer et nous départir de l’appât du gain, de la fringale du pouvoir. Ce qui est sûr, du choix que nous ferons dépendra l’avenir du continent et de nos enfants qui vivront demain debout ou esclaves.

Iwacu meldt verder:
‘La question qui se pose aujourd’hui après le boycott des grands opposants est de savoir le mécanisme qui sera enclenché pour permettre la participation de tout le monde au gouvernement. Agathon Rwasa et Charles Nditije, à la tête de la coalition qui vient en deuxième position après le Cndd-Fdd, acceptera-t-il d’occuper ses sièges au parlement et au gouvernement? Tant de questions se posent. Malgré le refus de Pierre Nkurunziza et de son entourage de négocier, c’est la seule issue pour sortir de cette crise. Sinon, Peter sera parti pour 2020 en solo et en toute violation de la loi.
Pierre Nkurunziza est parti à l’élection présidentielle presqu’en solo, sans concurrent de taille. Ce n’est pas pour sous-estimer les candidats Gérard Nduwayo de l’Uprona, Jacques Bigirimana du Fnl ou Jean de Dieu Mutabazi de la coalition Copa, c’est plutôt pour montrer que le score obtenu ne leur permet pas de battre Nkurunziza à la présidentielle. Bravo pour le courage qu’ils ont montré en poursuivant le processus. Pour rappel, aucun de ces partis et coalition n’a obtenu le pourcentage exigé pour entrer au gouvernement.’

Op 24 juli 2015 schreef Thijs van Laer op Mondiaal Nieuws vanuit België het volgende onder de titel ‘Contestatie’. We nemen ook dit letterlijk over.

Pierre Nkurunziza en zijn regering zullen vanaf dag één na de eedaflegging gecontesteerd worden. Door de oppositie, het Burundese middenveld en intellectuelen uit eigen rangen die het schip hebben verlaten. Er werd zelfs al een ‘nationale transitieraad’ gevormd door vertegenwoordigers uit die groepen.
Tezelfdertijd zal er waarschijnlijk opnieuw een dialoog opgestart worden. Eerder liep die vast op onwil van de Burundese overheid, ondanks de bemiddeling door de Oegandese president Museveni. Nu zal de overheid, gesterkt door haar zogenaamde verkiezingsoverwinning, wel terug aan tafel willen zitten. Een aantal toegevingen, zoals het opnemen van oppositie binnen een regering van nationale eenheid of verzachtende maatregelen gericht op de internationale gemeenschap zitten er wel in, maar de kans dat de CNDD-FDD zal toegeven op een aantal cruciale thema’s, zoals het derde mandaat of nieuwe verkiezingen, is vrijwel onbestaande.
Ook internationale actoren, zoals de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, hebben al laten weten dat ze de resultaten van de presidentsverkiezingen en de parlementsverkiezingen, die eind juni plaatsvonden, contesteren.
Volgens onze minister van buitenlandse zaken Didier Reynders ‘beantwoorden [deze verkiezingen] niet aan de minimumvereisten voor inclusiviteit en transparantie. Ze zijn niet geloofwaardig en ze zullen niet tot een oplossing voor de crisis in het land bijdragen.’ Hij liet weten dat de samenwerking met Burundi, zoals aangekondigd door minister van ontwikkelingssamenwerking De Croo, herbekeken zal worden. Eerder zei hij in het parlement de verkiezingsresultaten niet te zullen erkennen. Wat niet erkennen en herbekijken concreet zal betekenen, is nog niet duidelijk. Ook de EU liet weten procedures op te starten die tot gevolgen kunnen leiden op vlak van ontwikkelingssamenwerking.
Helaas zal de regering van Nkurunziza waarschijnlijk ook door verschillende vormen van gewapend verzet gecontesteerd worden. De stabiliteit, één van de verwezenlijkingen van tien jaar Nkurunziza, is om zeep. De mislukte staatsgreep toonde al aan dat het regime omverwerpen niet zo eenvoudig is, maar ook dat er binnen het leger voldoende onvrede is met de gang van zaken.
Verschillende gewapende groepen rekruteren en mobiliseren. Bij de grens met Rwanda vonden er al clashes plaats met een gewapende groep. Meer dan 170.000 Burundezen zijn naar het buitenland gevlucht en er zijn al een honderdtal doden gevallen door het geweld. De bevolking betaalt het gelag van rebellie en repressie en het is maar de vraag of het huidige regime het zal uitzingen tot de volgende verkiezingen, gepland in 2020.
Het regime zal verder verstrakken. De weg naar een autoritaire staat is de laatste jaren al ingeslagen en het trieste proces is enkel versneld sinds de politieke crisis.
Onafhankelijke radio’s en middenveldorganisaties hebben jarenlang, zeker in vergelijking met andere landen in de regio, een grote vrijheid en dynamiek gekend. Dit is nu voorbij.
Het merendeel van de journalisten en activisten zit in het buitenland en terugkeren wordt, zeker op korte termijn, zo goed als onmogelijk. De heropening van de radio’s, aangevallen na de mislukte staatsgreep, wordt strak door de overheid gecontroleerd. Enkel zij die het regime steun betuigen, mogen uitzenden.
Ook internationale ngo’s, die de lokale luizen in de pels van het regime ondersteunen of zelf mensenrechtenschendingen aan de kaak stellen, zullen het niet makkelijk krijgen. De vervloekte eenpartijstaat van voor de burgeroorlog is terug, met een nieuw gezicht.
Burundi zal verder economisch achteruitgaan. Waar buurland Rwanda er wel in slaagt om donoren en investeerders aan te trekken en de armoede aan te pakken, nestelt Burundi zich in haar status van een van de armste landen ter wereld.
Het bilan van tien jaar Nkurunziza op vlak van ontwikkeling is pover. Er gaan meer kinderen naar school en de levensverwachting is gestegen, mede dankzij de gratis dienstverlening, maar het inkomen per persoon is de voorbije tien jaar amper toegenomen en acht op tien personen leven nog steeds onder de armoedegrens. De kans is klein dat deze cijfers de komende jaren verbeteren.
Donoren, waaronder België, zullen de ontwikkelingssamenwerking met Burundi herzien, omwille van het derde mandaat, maar ook omwille van de corruptie en het gebrek aan een ontwikkelingsvisie van de Burundese overheid.
Burundese vredeshandhavers in conflictzones zoals Somalië kopen het regime nog wat krediet bij donoren, maar hoe lang zal dit duren?
Nieuwe actoren zoals China kunnen de plaats van het westen innemen (zij stuurden, in tegenstelling tot de westerse donoren, ook hun ambassadeurs voor de bekendmaking van de verkiezingsresultaten), maar tonen ook maar beperkte interesse in het land.
De inflatie zal verder de pan uit swingen waardoor het nog moeilijker wordt ambtenarenlonen te betalen. Burundese ngo’s vechten tegen honger en ziekte, maar worden tegengewerkt door de alomtegenwoordige corruptie en het gebrek aan een overheidsbeleid. Internationale ngo’s zullen steeds minder welkom zijn, tenzij ze geen vragen stellen en enkel oplapwerk doen.
De privésector, al weinig geïnteresseerd in Burundi, zal eieren voor haar geld kiezen indien het zakenklimaat nog verder verslechtert.
Oplossing gezocht. Niet rooskleurig dus, de toekomst in Burundi. Wat is nu de uitweg uit deze crisis? Dat is moeilijk te zeggen. Interne en externe druk bleek niet voldoende om Nkurunziza en de zijnen van gedachten te doen veranderen. De door de EU aangekondigde sancties tegen individuen met geweld en mensenrechtenschendingen op hun kerfstok zijn nodig, maar alle gematigde gesprekspartners lijken al te zijn vertrokken.
Het schrappen van ontwikkelingssteun wordt overwogen, maar treft vooral de bevolking, niet de elite die haar schaapjes al op het droge heeft. Het in vraag stellen van de financiering van Burundese vredeshandhavers in landen zoals Somalië, zoals de VS doet, kan impact hebben op het regime, maar ook effecten hebben in die conflicthaarden en op de rol van het Burundese leger in de Burundese politiek.
Het Burundese middenveld wil blijven mobiliseren, maar zal het dit kunnen met haar kopstukken in ballingschap en de repressie door de overheid?
Echte dialoog is, zoals altijd, de enige oplossing om uit deze crisis te geraken. Maar de kwestie van het derde mandaat blijft op tafel liggen. Zeker nu, na de verkiezingen, wordt de kans op een wezenlijk compromis hierover erg klein en zal er ook geen mogelijkheid zijn om terug te keren naar een stabiele situatie waarin werk kan gemaakt worden van ontwikkeling.
De meeste Burundezen willen de bladzijde van politieke crisis en geweld omslaan, nu moeten hun leiders hen nog volgen.

Hier eindigt het artikel van Van Laer. Al met al zijn er veel meningen en beschouwingen over wie tot welke actie moet komen om tot een oplossing te komen.

Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen van openbare media. De foto is overgenomen van Iwacu.