3 augustus 2015

Het nieuws in Burundi wordt vandaag aanvankelijk overheerst door twee gegevens: De start van Agathon Rwasa in het parlement en de moord gisteren op oud-generaal Adolphe Nshimirimana. Daarna komt het nieuws over de aanslag op Pierre Claver Mbonimpa.

Over Agathon Rwasa worden interviews geplaatst, waarin bijvoorbeeld een andere oppositieleider Charles Nditije aangeeft dat Rwasa geen woord heeft gehouden. Hij had de verkiezingen verworpen. Het is doorgestoken kaart met de CENI, luidt zijn commentaar. Het gaat hem alleen om het geld, want zijn fractie heeft ongeveer dertig zetels, terwijl hij er minstens veertig nodig heeft om besluiten van de regeringspartij te blokkeren. Omdat Rwasa niet zijn eigen oppositiecoalitie Amizero y’Abarundi heeft verraden, respecteert Nditije Rwasa’s beslissing wel, maar zijn eigen oppositie heeft andere meningen dan die van Rwasa. Wanneer Rwasa formeel had meegedaan aan de verkiezingen, zou hij veel meer zetels hebben gehaald, aldus Nditije, nu steunt hij als het ware de CNDD-FDD. Velen twijfelen aan de motieven van Rwasa en denken dat hij Nkurunziza wil helpen het Accord van Arusha te overrulen. Sommigen denken dat hij als oprechte leider van de FNL in een valstrik is getrapt.

Oud-generaal Adolphe Nshimirimana was een bondgenoot van Nkurunziza met veel macht, hij was de senior adviseur van de president. Hij is zondagochtend om het leven gebracht door schoten vanuit een auto. Hij werd altijd gezien als onaantastbaar. Human Rights Watch heeft in de afgelopen jaren veel meldingen gekregen dat Nshimirimana de man was achter veel moorden en martelingen en arrestaties van politieke tegenstanders. Hij is niet alleen generaal geweest, maar ook hoofd van de inlichtingendienst. Zie ook ons nieuws van de avond van 20 mei 2015. Na de moord op Nshimirimana zijn er zondagnacht geweerschoten in Bujumbura, schrijft Al-Jazeera. Er wordt gevreesd voor wraakacties en verder geweld. In de VS is de moord meteen veroordeeld en wordt opgeroepen tot terughoudendheid.

In Mondiaal Nieuws van 20 mei 2015 stond een artikel waarin meer over Niombare en Nshimirimana werd verteld, onder de titel ‘Wie is de man achter de staatsgreep?’ Stefaan Anrys interviewde hiervoor op 15 mei 2015 een Jezuïet die zowel Godefroid Niyombare als Pierre Nkurunziza en Adolphe Nshimirimana kende in een ver verleden in Bujumbura, toen hij daar les gaf. Hieronder enkele passages uit het interview.

‘Ik ken Godefroid Niyombare sinds zijn middelbare schooltijd. Vanaf 1971 gaf ik wiskunde en was ik directeur van een middelbare school in Kikwit, Congo. In 1990 heeft de provinciaal van Centraal-Afrika mij gevraagd om met drie andere jezuïeten ons college in Bujumbura opnieuw onder handen te nemen. Onder president Bagaza waren in de jaren tachtig alle nonnen en paters uit Burundi gezet en de nieuwe president Pierre Buyoya wilde een aantal congregaties graag terug, waaronder de onze…..
Het voormalige Collège du Saint-Esprit was in feite omgedoopt tot Lycée de Kamenge en naar een lager stadsdeel verhuisd. Daar zou ik vanaf 1990 wiskunde geven, onder meer aan Godefroid Niyombare, en werd er de directeur des études. Ik moest leraars screenen en aannemen. In feite wilde de provinciaal mij daar vier jaar houden, maar met de moord in 1993 op Ndadaye en alles wat toen is scheefgelopen, ben ik uiteindelijk dertien jaar gebleven.’
U zat op de eerste rij toen de Burundese burgeroorlog losbarstte? ‘Inderdaad. In 1990 had de Franse president Mitterand zijn Discours van La Baule gehouden (op 20 juni 1990 had Mitterand 37 Afrikaanse staatshoofden uitgenodigd; met zijn toespraak veranderde de relatie tussen Frankrijk en deze Afrikaanse landen, KzG). Afrika moest democratiseren of kreeg geen ontwikkelingshulp meer. In Burundi zijn daarop een tweetal partijen gesticht naast de toenmalige eenheidspartij UPRONA en er volgden verkiezingen, voor de eerste keer sinds lang. Dat proces is te vlug gegaan. Heel Burundi was bijna dertig jaar geregeerd door de eenheidspartij UPRONA, met overwegend Tutsi’s. Zij domineerden de economie, het leger en het onderwijs. Het parlement mocht dan al grotendeels bestaan uit Hutu’s, maar de rest – en dan vooral het leger – was niet gevolgd. Drie maanden na zijn investituur is de nieuwe Hutu-president Melchior Ndadaye vermoord door het leger.’
Toen zijn Godefroid Niyombare en Pierre Nkurunziza rebellen geworden, niet? ‘Klopt. Na de moord op Ndadaye in 1993, is het leven helemaal veranderd in Burundi. Eind oktober begonnen moordpartijen in heel het land. Een keerpunt is wel geweest dat Tutsi-militairen een aantal Hutu’s hadden vermoord in Kamenge en hun lijken op straat gegooid. Toen is Léonard Nyangoma de heuvels ingetrokken en heeft hij de rebellenbeweging CNDD gesticht, waarvan CNDD-FDD een afsplitsing is. Peter Nkurunziza, die de rebellie vervoegde zou één van de sterke mannen worden van CNDD-FDD en ook Godefroid Niyombare heeft als universitair die rebellengroep vervoegd, uit idealisme. Ik had voordien nog wiskunde aan hem gegeven, op ons college, maar zou hem pas later opnieuw ontmoeten via een Burundese zanger die in België woont en die samen met hem een brouwerij opstartte.’
De interviewer vraagt naar hoe Nkurunziza en diens rechterhand, het gevreesde hoofd van de Staatsveiligheid Adolphe Nshimirimana, met voetbal en andere sporten jongeren aan zich wist te binden. De partijjongeren van de CNDD-FDD – Imbonerakure of ‘zij die ver zien’ – werden niet onterecht de stoottroepen van het regime genoemd, soms zelfs betaald en gemanipuleerd door de binnenlandse veiligheidsdienst van generaal Adolphe.
‘Adolphe is in 2014 moeten opstappen nadat waarschijnlijk zijn mensen enkele Italiaanse zusters vermoord hebben in Kamenge. Wisten zij teveel over de rekrutering en bewapening van de Imbonerakure?’
De interviewer krijgt een lijst namen. Behalve Godefroid Niyombare, leest hij de namen van drie hoge militairen – Cyrille Ndayirukiye, Silvère Habarugira en Léonard Ngendakumana – alsook politiecommissarissen Zénon Ndabaneze en Nimenya Hermenegilde en tot slot Prime Ngorwanubusa en Silas Ntigurirwa. ‘Dat is de persmededeling van de mensen die op 13 mei de staatsgreep pleegden. Het zijn dezelfde mensen die binnen het leger achter Godefroid staan. Niyombare kon dankzij steun binnen het leger de gevreesde generaal Adolphe vervangen. Niet zo evident, want binnenskamers zou hij de president al de levieten hebben gelezen. (…) Godefroid Niyombare was al stafchef van het leger geweest, vervolgens weggepromoveerd als ambassadeur naar Nairobi, Kenya, maar na enkele maanden teruggeroepen en eind 2014 benoemd tot hoofd van de Staatsveiligheid. Maar kort na deze benoeming deed Niyombare met enkele raadgevers een rondgang doorheen Burundi en na afloop schreef hij een kort, maar ontluisterend rapport. Het document telde vijftien pagina’s en handelde over de welig tierende corruptie in het binnenland, over de belabberde economie en de terugvallende investeringen. Godefroid raadde Nkurunziza ook stellig af om opnieuw een gooi te doen naar het presidentschap, maar daar had die geen oren naar. Godefroid werd afgezet. De rest is geschiedenis. Een drietal weken geleden kondigde de president van Burundi niettemin aan een derde ambtstermijn te ambiëren en het straatprotest in de hoofdstad Bujumbura barstte los. (…) Na bijna twee weken van protest was de situatie niet langer houdbaar. Alles lag plat: scholen, universiteiten, handel. De politie had al op de mensen geschoten en was alle krediet verloren. Alleen het leger kon volgens Niyombare de orde herstellen en de weg vrijmaken voor een overgangsregering met technici. Misschien is hij te naïef geweest. Hij heeft de radio’s niet laten bewaken. Hij mocht dan wel stafchef zijn van het leger, maar dat stond bijlange niet als één blok achter hem. Het is nog lang niet gedaan in Burundi. (…) Godefroid Niyombare heeft me eens gezegd dat de waarden die wij via onze scholen uitdragen – integriteit, solidariteit, kritisch denken – hem geholpen hebben om de natie boven zijn eigenbelang te plaatsen. Natuurlijk hebben wij ook extremisten onder onze leerlingen gehad, maar zo’n uitspraak van de legerstafchef doet mij toch wel iets, als oud-leraar.’
Al met al komt er over Adolphe Nshimirimana weinig positiefs naar voren. De moord op de drie Italiaanse zusters in Kamenge vorig jaar wordt hem ook toegerekend, maar hij was tot zijn dood gisteren de adviseur van de president.

Aan het eind van de dag wordt bekend dat er een aanslag is gepleegd op mensenrechtenactivist Pierre Claver Mbonimpa. Eerder deze dag gingen er geruchten dat hij was gearresteerd, maar die wist hij zelf tegen te spreken. Na de aanslag toen hij in de avond net thuiskwam, door schoten van dichtbij door een motorrijder, ligt hij – zonder commentaar – in het ziekenhuis. Een eerste wraakactie? Wie doet wat? Het is inderdaad nog lang niet gedaan in Burundi.

Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen van openbare media.