29 augustus 2015

We krijgen geen persoonlijke berichten over onrust of onlusten in Burundi. Wel is het een puinhoop in Bujumbura met alle rommel mede als gevolg van de gestokte samenleving. Een nieuw fenomeen is dat veel meer gezinnen dan voorheen hun kinderen naar het buitenland sturen om een opleiding te krijgen: Rwanda, Oeganda, India. De VS blijkt vaak te duur. Hier ontstaat een generatie nomaden en mogelijk een nieuwe generatie die het leven in de diaspora verder zal leven. De ouders zeggen dat het voor jongeren in Burundi te gevaarlijk is nu, ‘de jongeren worden bedreigd’. Zij benoemen de situatie in Burundi verder als relatief rustig, maar kunnen niet zeggen wat er gaat komen terwijl de regering wordt gevormd en ook de mogelijke acties van de oppositie baren hen zorgen. Maar so far so good, is het bericht, ‘sla september over en plan om in oktober naar Burundi te komen’. Analisten geven aan dat de crisis zeker nog niet over is. In Burundi gaan veel mensen er op basis van vroegere ervaringen vanuit, dat twee maanden na een groot of gewelddadig politiek voorval de rust weer is hersteld. Opmerkelijk dat Nkurunziza ook heeft gesproken over het consolideren van de vrede in twee maanden tijd. Ondertussen bereidt hij zoals beschreven wel enkele wijzigingen van de grondwet voor. Officieel spreekt zijn partij lovend over het vormen van een ‘gouvernement de large ouverture’, een nationale eenheidsregering, maar zonder de CNARED. Inmiddels zijn vijf ministeriële sleutelposities uitgedeeld aan trouwe aanhangers van het regime.

Burundesen kunnen gewoonlijk uiterst kritisch spreken over anderen, burgers en politici. Bekend is dat ze elkaar hypocriet vinden en ze doen zelf wat ze een ander verwijten, zoals onduidelijk zijn of zich niet gedragen naar wat ze zeggen. Over hetgeen ze op spiritueel niveau ervaren zijn ze meestal wel duidelijk en open. De meeste hedendaagse Burundesen zijn gelovig en kerkelijk, vaak christelijk, soms lid van een sekte, soms islamitisch. Daarnaast bestaat voor bijna elke Burundees ook Imana als een ‘God’. Er zijn verschillende Imana’s, goede en slechte, die het leven van de individuele mensen beïnvloeden buiten diens eigen verantwoordelijkheid om. Maakt dit hen verdraagzamer dan ons noorderlingen? In persoonlijke berichten geven ze ons nu vooral aan dat ze hopen op een snelle goede ontwikkeling van het land en veiligheid in hun omgeving. Met de hulp van ‘Dieu’, waarbij niet duidelijk is of dit de christelijke God, de islamitische Allah of de Burundese Imana is, die elk een andere betekenis zal verlenen aan deze wens. Het is ook maar de vraag wie Nkurunziza bedoelde met God, die zijn getuige is. Er kunnen in Nkurunziza’s uitspraak misschien twee lagen zitten die wij niet kennen of kunnen zien of horen. De eerste kan zijn dat hij Imana bedoelde, waardoor het lot een rol krijgt voor de bevolking, die hen in het algemeen kan doen afzien van protest of acties (uitzonderingen en individuele gedragingen daargelaten natuurlijk). De tweede kan zijn dat Nkurunziza zichzelf neerzet als een mushingantahe, een lid van de nobele wijzen de bashingantahe, die in contact staan met Imana en eventueel met voorouders en over religieuze vraagstukken mogen beslissen. Dat dit van de kolonisten niet meer mocht, zal iedereen koud laten. Dat Nkurunziza mogelijk deze spirituele verbinding wil uitstralen, zal mensen wel doen nadenken.

De organisatie New Generation Burundi continueert haar acties voor enerzijds straatkinderen en anderzijds jonge toekomstige politieke leiders. Op 25 en 26 augustus jl. vond weer een training plaats voor de laatste groep. Zij zijn leiders van jongerenbewegingen in het hele land, zo wordt gemeld. Het onderwerp van de training was samenleven, en gericht op ‘waarheid, excuus en verzoening voor de controle op herinneringen’. Burundi is een samenleving met erg veel jonge mensen maar ook met twee oudere getraumatiseerde generaties, lezen we in een artikel over de training. Aangehaald worden 1972 en 1993. De ouderen zouden ook ‘de gevolgen hebben ondergaan van de genocide en regicide en de dictatuur van de Hima (Micombere, Bagaza en Buyoya) van 1965 tot 2003’. New Generation zou in heel Afrika dergelijke trainingen geven. Wij vragen ons af hoe onpartijdig zij kunnen optreden. Zij worden vooral gesponsord door een Engels organisatie. We lezen ook dat men de jongeren in Burundi wil houden en niet wil dat ze te gemakkelijk als ‘uitgedaagde consultant’ migreren naar de VS of Europa. De destabilisatie van Afrikaans landen leidt tot veel jonge asielzoekers, die met duizenden sterven op bootjes op de Middellandse Zee, aldus het artikel.

De spanning tussen Burundi en buurland Rwanda loopt op. Rwanda’s president Kagame heeft er nooit een geheim gemaakt van hoe hij denkt over Nkurunziza’s derde termijn. Inmiddels zijn dertig Rwandesen zonder uitleg gevangen genomen in Burundi in de afgelopen dagen. Rwanda eist een verklaring en vrijlating van zijn burgers. Burundi vermoedt dat Rwanda plegers van de mislukte coup in mei 2015 huisvest. Ook rond de aanslag op Adolphe zou Rwanda betrokkenheid kunnen hebben, maar bewijzen ontbreken. In Rwanda verblijven meer dan zeventigduizend Burundese vluchtelingen, waaronder oppositieleiders en kritische journalisten. Rwanda op zijn beurt gaat er vanuit dat Burundi FDLR-rebellen (Forces Democratiques de Liberation du Rwanda) huisvest, die verdachten van de Interahamwe milities onder haar leden heeft. Zij zouden verantwoordelijk zijn geweest voor de genocide van 1994 in Rwanda. De FDLR is actief in Oost-Congo (RDC) en wordt door Rwanda als een bedreiging gezien. Rwanda stuurt regelmatig troepen DRC in om deze reden. Nu zouden er dus rebellen net over de grens in Burundi zitten, maar bewijzen hiervan zijn niet bekend. Het zijn in de regio heel vaak verhalen en geruchten. De Belgische wetenschapper Filip Reytjens geeft aan dat Kagame wel zou willen dat Nkurunziza omvalt, maar dat hij zich niet zomaar een open conflict kan permitteren. Daarom is het te verwachten dat Kagame een soort werkovereenkomst met Nkurunziza zal sluiten en dat er dan na enkele weken of maanden een stabilisatie in de regio gaat ontstaan, tenzij er een nieuwe coup of aanslagen komen. Beide landen zijn getekend door etnische conflicten in de jaren negentig. Toch is, ondanks hun traumatisering, een conflict niet uit te sluiten en dan bestaat de kans dat de regio als geheel in twee rivaliserende blokken uiteen valt, met enerzijds Tanzania, Burundi en Kenia en anderzijds Rwanda en Oeganda. De relatie tussen Rwanda en Tanzania is ook niet best, omdat Tanzania Rwanda verantwoordelijk stelt voor het bloedvergieten in Oost-Congo, waarbij M23 rebellen optraden tegen VN– en RDC-troepen. Rwanda zou de M23 rebellen hebben getraind en financieel hebben gesteund. In de Burundese crisis heeft Tanzania de kant tegen Rwanda gekozen en de herverkiezing van Nkurunziza gesteund. Mede hierdoor zijn de mediatiepogingen van de EAC doodgebloed.

Vanuit de VN richtte Ban Ki-Moon zich vandaag opnieuw tot Burundi met een oproep tot onderling overleg om tot een leven zonder geweld, zoals in het Arusha Akkoord staat, te komen. Hij gaf aan dat de VN gereed staat om hierbij te helpen.

Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen van openbare media. De foto is overgenomen van AGnews.