17 mei 2018

Er komen nu meer berichten en foto’s mijn kant op. Het is half 7, helemaal donker, maar sinds een half uur zijn er weer geluiden om me heen. De stilte is voorbij. Mensen lachen, kinderen roepen elkaar, er is muziek zoals gewoonlijk. Het was een rare dag. Zelfs de tambourinair hier vlakbij, die elke dag oefent, heeft zich vandaag niet op zijn trommel laten horen. Het is merkbaar dat de mensen de hele dag hun adem hebben ingehouden. Nu lijken ze gerustgesteld: er zijn geen doden gevallen.

Op de Afrikaanse sites was in Nederland te zien hoe een stembureau al om 2 uur in de middag werd gesloten, toen 80% van de stemgerechtigden had gestemd. Op schoolborden waren getelde stemmen te zien, zelfs in de vroege ochtend al, en daar zaten opvallend genoeg toch aardig wat ‘oya’ stemmen tussen, wat ‘nee’ betekent. Maar ‘ego’, ‘ja’, was in de meerderheid. Mandataires, vertegenwoordigers, van verschillende politieke partijen waren naar allerlei stembureaus gegaan om als waarnemer op te treden, maar werd de toegang geweigerd. Leden van de Imbonerakure, de agressieve jeugdvleugel van de machtspartij CNDD-FDD, mochten wel naar binnen en begeleidden stemweigeraars zelfs tot in het stemhokje, nadat ze ze eerst van huis hadden opgehaald.

Het is vooral de Burundese radio die vanaf de vroege ochtend een groot aantal mensen op pad heeft gestuurd, naar dorpen, communes, stemlokalen, om verslag uit te brengen van wat er gebeurde. Hun verslagen werden alsnog op papier gezet en waren in Nederland voor geïnteresseerden wel te lezen, maar hier niet. Nu zwermt alle informatie van daaruit via Twitter en Facebook rond in Burundi zelf:
C’est l’heure de vérité pour le président du Burundi En tout, près de 5 millions de citoyens ont été appélés à s’exprimer sur la nouvelle réforme de la Constitution, voulu par le président du Burundi, Pierre Nkurunziza. “Ce jour est arrivé. Nous sommes très contents. Le peuple burundais vote aujourd’hui pour le projet de constitution” explique le Président L’ancien chef rebelle de 54 ans, au pouvoir depuis 2005, espère avec ce texte renforcer ses pouvoirs, déja très importants. La nouvelle Constitution pourrait notamment lui permettre de briguer deux autres mandats, de sept ans au lieu de cinq, et à partir de 2020. Il pourrait alors se maintenir au poste de président jusqu’en 2034 Mais l’issue du vote ne fait guère de doute tant les voix discordantes ont été étouffées. Le pouvoir en place a décrété qu’il était interdit de faire campagne pour l’abstention.
Il y a quelques jours, le secrétaire général du parti au pouvoir avait menacé les électeurs du non, d’être des “ennemis du pays” et lors d’un meeting, il déclarait même la victoire du “oui” avant la tenue du référundum. “Maintenant que le “oui” a déja gagné, je vous déclare ceci : adieu les colons, adieu les coups d’Etat “, assure Evariste Ndayishimye, secrétaire géénérale du parti CNDD FDD.
L’opposition en exil a appelé au boycott du texte qui n’a d’ailleurs été rendu public qu’à la dernière minute. Toute la campagne a été marquée par des enlèvements, des meurtres et arrestations arbitraires, selon des organisations de défense des droits de l’Homme. Il y a quelques jours, des violences ont fait 26 morts dans le nord-ouest du pays. De quoi empêcher tout réel débat démocratique.
Le projet de révision constitutionnel a été condamnée par la communauté internationale. Au Burundi, la crise politique est responsable de la mort de plus de 1 200 personnes et de l’exil de près de 400 000 civils.

Het is allemaal nogal bizar. De president heeft eind april jl. nog 4 ministers zonder opgaaf van redenen ontslagen en vervangen door 5 anderen. En daarna:
Les autorités affirment par ailleurs que des attaques sont en préparation depuis des pays voisins, notamment le Rwanda, raisons pour lesquelles, selon des sources administratives et militaires, des renforts militaires ont été envoyés dans des zones frontalières avec ce pays (nord) et la République démocratique du Congo (ouest).
Ce déploiement provoque de fortes tensions au sein de la population, qui dénonce également l’augmentation des patrouilles des Imbonerakure, la très contestée ligue des jeunes du parti au pouvoir, que l’ONU qualifie de milice.
Was de moordpartij op 11 mei jl. al vanuit de machthebbers aangekondigd als een actie vanuit Congo? Of vanuit Rwanda? Het werd ‘vanuit Congo’. Oh, op wiens indicatie?

De tekst waarover vandaag moest worden gestemd was blijkens de huidige berichtgeving dus in feite nooit bekend gemaakt onder de bevolking, dat vermoedden we al maar konden we niet bevestigd krijgen. Pas op het allerlaatste moment vrijgegeven blijkt nu; dat kunnen mensen niet meer voor het stemmen lezen en velen kunnen helemaal niet lezen. Maar daar ging het de machthebbers ook niet om.
Het is vanuit democratisch oogpunt en voor een Nederlander bijna niet voor te stellen, maar Burundi is blij. Vanuit menselijk oogpunt, of laten we zeggen vanuit de dagelijkse samenleving redenerend, die zover af staat van de politiek hier, is het wel te begrijpen: er zijn geen doden gevallen. De moorden in Cibitoke van de week hadden iedereen nog banger gemaakt voor deze dag. Het uur van de waarheid: voor de president, zoals hierboven beschreven; maar vooral voor de bevolking die geen verliezen kent, dat wil zeggen geen doden vandaag onder familie en vrienden. Maar natuurlijk hebben ze weer verloren en ze zouden het graag anders willen.
Wat zijn ze bang geweest, je kon de stilte horen, ik merk het nu pas. En nu is iedereen uitbundig, heerlijk om te horen, maar het is om een andere reden dan de nog niet formeel bekendgemaakte uitslag van het referendum.

Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen uit contacten met mensen uit Bujumbura en Nederland en van openbare media. Op de foto de plek in Bujumbura van waaraf ik dit schrijf.