14 januari 2020

Van een tweetal artikelen uit Burundi (gepubliceerd op 6 en 13 januari 2020) plaatsen we hieronder een vertaling. De artikelen bevatten uitspraken van studenten en jonge academici en benadrukken de noodzaak van een onafhankelijke kijk op het verleden. Met de verkiezingen in het vooruitzicht is het van belang te weten hoe er naar de kans op een vreedzame samenleving wordt gekeken.

De geschiedenis brengt jongeren in de war (6 januari 2020)

Vanuit de Université du Burundi wordt sinds december 2019 meer aandacht besteed aan de geschiedenis van Burundi, omdat jonge mensen er te weinig van zouden weten. Kennis over de historie is de sleutel naar verzoening en een belofte voor de toekomst. Dit wordt stellig uitgedragen door Apollinaire Ndayisenga, een jonge historicus. We verrijken elkaar met kennis over het verleden, stelt hij, en dat geldt voor de verschillende etnische groepen. Waar etnische problemen een grote katalysator zijn geweest voor de pijnlijke aspecten van de geschiedenis, is het zinvol om met jongeren in gesprek te gaan over het verleden. Ook Félicité Niyomwungere, historica van de Université du Lac Tanganyika, zet zich in voor het debat met jongeren. Zij stelt dat dit hun geest geneest, omdat zij zo hun pijn kunnen uiten en er bevrijd van kunnen worden. Jongeren zijn belast met trauma’s die hun familie zijn aangedaan, ook als zij het niet zelf hebben meegemaakt. Blaise Izerimana, student, wil discussies over de oorlogssituaties na de onafhankelijkheid – want daar gaat het vooral om – goed gestructureerd laten verlopen, omdat juist het praten over een ‘zwart verleden’ erg moeilijk is. Dit deel van de geschiedenis wordt op school alleen oppervlakkig en niet diepgaand onderwezen, terwijl dat juist nodig is om verder te komen. Ernest Mugwaneza, een jonge afgestudeerde historicus, valt hem bij. De postkoloniale periode is ‘zwart’, kijk naar 1965, 1972, 1988, 1993, etc. Fidèle Bavumiragiye, een jonge onderwijzer, voegt toe dat het huidige onderwijsprogramma teveel nadruk legt op de rol van westerse landen. Er is nu een Burundese versie van de geschiedenis nodig op de scholen. Providence Niyogusabwa, studente, denkt dat onwetendheid over de etnische aspecten van de geschiedenis van Burundi tot voortdurend wantrouwen kan leiden. «Des Hutu accusent globalement les Tutsi qu’ils sont à l’origine de leur malheur, des massacres. Et vice-versa.»

De orale traditie, boeken, moderne media, er zijn genoeg manieren waarop studenten de geschiedenis van hun land kunnen leren kennen, aldus student Gilbert Nkurunziza. «J‘ai des doutes sur les versions de mes parents, de mes proches. Par exemple, chaque fois, on me dit que c’est l’autre ethnie qui a commis des crimes. Jamais aucun mot sur la part de mon ethnie dans le passé douloureux.» Dat is gevaarlijk als kinderen van de andere etnische groep ook zo’n verhaal van hun ouders horen. De vooroordelen die zo ontstaan kunnen tot ernstige conflicten leiden. Sommige ouders verhinderen zelfs nog altijd gemengde huwelijken van Hutu’s en Tutsi’s.
Emelyne Hakizimana van de Université Espoir d’Afrique leert jongeren aan om verhalen die ze te horen krijgen te analyseren. Ze moeten kritisch kijken naar hun bronnen. Zij stelt dat sommige boeken de etnische achtergrond van de schrijver ademen, en dat ouders niet altijd het hele verhaal aan hun kinderen vertellen en zaken achterhouden. Student Olivier Iradukunda stelt dat door het ontbreken van een gemeenschappelijke visie op de geschiedenis, hij zich schaart achter het verhaal van zijn ouders, zijn naasten. Verder wil hij dat justitie de waarheid naar boven haalt. Maar dat is ingewikkeld: «Les discours changent avec les régimes.»
De eerdergenoemde Providence Niyogusabwa hecht daar niet veel belang aan: «Les Burundais partagent la même culture. Pas de langue, de mœurs propres à telle ou telle autre ethnie. Ce qui montre qu’il y a des non-dits.» Volgens haar ouders is deze jonge studente een Tutsi. « Mais qu’est-ce qui peut me prouver que parmi mes arrières grands-pères ou grand-mères, il n’y avait pas de Hutu, que je suis à 100% Tutsi?» Volgens haar worden er met de orale traditie altijd wel details vergeten of verhaaltjes toegevoegd, bewust of onbewust.

Lambert Hakuziyaremye, student, nuanceert. Hij zegt dat als er over het verleden wordt gesproken, alleen pijnlijke aspecten de aandacht krijgen, alsof er niets positiefs is gebeurt. Hij geeft aan dat er dappere vrouwen en mannen zijn geweest die tijdens bloedbaden hun leven riskeerden door anderen, ongeacht hun etnische achtergrond, te redden. Tijdens herdenkingsbijeenkomsten zou dit ook moeten worden genoemd. Dit zou helpen om de jeugd niet meer zo vatbaar te laten zijn voor racistische verhalen. Student Eric Hakizimana heeft dezelfde mening: «Le passé du Burundi n’est pas totalement noir. Il y a eu des exploits, des guerres de conquête ou de résistance contre les colonisateurs. Des relations amicales ont toujours existé entre les Burundais.» Om vooruit te komen en onderscheid te kunnen maken is een gezamenlijke versie van de geschiedenis nodig.

Nee tegen geschiedsvervalsing (13 januari 2020)

Jongeren willen geen haat meer en wijzen af dat politici – in het bijzonder tijdens verkiezingsperiodes – politieke feiten verdraaien en hiermee de bevolking manipuleren. Pascal Ntakirutimana, afgestudeerd in politieke wetenschappen, is er duidelijk over. «Ils tiennent des discours divisionnistes à des fins politiques surtout pendant le processus électoral. Cela empêche les citoyens de prendre conscience de leur destin commun.» Dit zaait verdeeldheid. Als huidige politici de nadruk blijven leggen op vroegere regimes en niet stilstaat bij hun eigen verantwoordelijkheden als leiders, ontlopen zij hun taken om een oplossing tot stand te brengen voor de ellende waar ons land in is gestort.
Socioloog Vénuste Ikizakubuntu, actievoeder binnen een oppositiepartij, constateert hetzelfde en voegt toe dat dit vooral een handelwijze is in landen met een gewelddadig verleden. Zo wordt de geschiedenis gebruikt om aan de macht te kunnen komen of blijven. «Les politiciens de l’opposition seront ainsi désignés comme responsables de tous les drames du passé.» Het is spijtig : «Le peuple en ressortira divisé, ce qui est fort dangereux car un peuple désuni est comme une plante sans racine.»

Tolerantie is de beste remedie tegen bloedvergieten. Samuel Nkurunziza, student socio-anthropologie, acht manipulatie van feiten door politici een kenmerk van gebrek aan kracht. Het zwakke opleidingssysteem maakt het nog erger. «Le taux élevé d’analphabétisme facilite la propagation de discours haineux.»
Om tijdens het verkiezingsproces een geweldsescalatie te voorkomen, roepen de geciteerde jongeren hun medeburgers op om het verleden te verslaan met een gezamenlijke visie op de ontwikkeling van hun land. Vénuste Ikizakubuntu hoopt dat er bij de verkiezingen aandacht zal zijn voor inhoudelijke thema’s voor alle geledingen van de Burundese bevolking. Samuel Nkurunziza wenst dat politici het onderscheid kunnen zien tussen een vijand en een politieke opponent. «Qu’ils mettent en avant de bonnes propositions pour faire avancer le pays au lieu de déterrer la hache de guerre.» En Pascal Ntakirutimana zou politici willen aansporen om respect te hebben voor een diversiteit aan meningen. «La tolérance est le meilleur remède contre l’effusion de sang.»

Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen van openbare media.