27 mei 2015

De wereld is in de ban van de FIFA. Een schandaal over corruptie. De taal van het geld. Dit bestaat wereldwijd en overal – in bedrijven, in organisaties, in naties – en is niet alleen een probleem van Afrikaanse landen.

Een volger van ons nieuws stuurt een Youtube film van Al Jazeera door: https://www.youtube.com/watch?v=VDcJk0Uw7iM. Hierin wordt o.a. gesteld dat de president nog nooit verkiezingen heeft gewonnen, omdat er in 2005 geen verkiezingen waren en er in 2010 geen tegenkandidaten waren. Internationaal wordt aangedrongen op uitstel van de verkiezingen. Men wenst dat de East African Community, de African Union, donoren en de VN Veiligheidsraad de boodschap zullen verwoorden, dat eerst de rust moet zijn hersteld voordat vrije verkiezingen zin hebben. Een woordvoerder van de regering antwoordt dat er geen reden is voor uitstel en verwijst naar de grondwet, die de basis vormt voor de verkiezingsagenda. En hij benoemt dat Burundi niet alleen bestaat uit Bujumbura.

Kees Broere schrijft in de Volkskrant een artikel over Burundi. De titel: Met stenen, stokken en spijkers. Veel details kennen we al, maar we zijn blij dat een groter publiek zal worden bereikt, al is het maar één artikel. ‘Het kat-en-muisspel tussen betogers en politie is haast een ritueel geworden. Voor de demonstranten maakt het duidelijk dat zij, net als de meeste oppositiepartijen in Burundi, genoeg hebben van Pierre Nkurunziza en diens partij, de CNDD-FDD.’… ‘Als de president beweert dat meer dan 99 procent van zijn land ‘veilig’ is, heeft hij wellicht gelijk. Maar een oplossing voor de diepe politieke crisis ziet nog niemand’.
In meer dan zes wijken is het elke dag raak. ‘Het openbare leven ligt stil; de fragiele economie van Burundi loopt snel achteruit.’ Het blijft voor iedere burger gevaarlijk omdat je niet weet of die kogel jou net treft. Maar de mensen, ook zij die niet aan de demonstaties deelnemen, zeggen dat ze het zat zijn. Broere laat in het midden of dat gaat over de macht van de president of over de politieke en maatschappelijke crisis.

Politieke partijen in Burundi zijn vanuit het westerse denken moeilijk te begrijpen. Ze zijn niet links of rechts zoals wij dat kennen. In grote lijnen is ook al heel lang de etnische of ‘kaste’-structuur niet meer overheersend in de partijpolitiek. Toen bij het Arusha Akkoord en later in de grondwet een fifty-fifty verdeling voor Hutu’s en Tutsi’s werd afgesproken voor politie, leger en andere structuren, was dat in feite ondemocratisch, omdat de bevolking bestond uit ongeveer 85% Hutu’s en 15% Tutsi’s. In pogingen om meer te begrijpen mag bovendien niet worden vergeten dat in de stad slechts 10% van de bevolking woont, een getal dat de armoede in het land meer dan duidelijk maakt. De geschiedenis met etnische groepen wordt door Burundesen anders gezien: hun voorouders leefden in een kaste-achtig stelsel waarin de Hutu’s de lagere kasten vormden en ondergeschikt waren. Of je Hutu was of Tutsi werd bepaald door wat je vader was. Maar door gemengde huwelijken werd dit steeds minder duidelijk en ook konden mensen zich opwerken naar een hogere kaste. De ooit duidelijk zichtbare lichamelijke kenmerken werden minder duidelijk. Liet de Belgische overheid tijdens de kolonisatie nog in een paspoort noteren hoe groot de neus was, als bevestiging van iemands ‘etnische’ afkomst, dit is inmiddels verboden. Het is wettelijk mogelijk om een nieuwe achternaam te kiezen voor je kinderen, zodat de relatie met de kaste van voorouders ook langs deze weg lastig is geworden. Genealogisch onderzoek is complex geworden. Desondanks zijn er mensen in het land die er belang bij denken te hebben af en toe hun tegenstanders aan te spreken als Hutu of Tutsi en dit geeft de begrijpelijke angst dat oude tijden en genocide herleven, maar Burundesen hebben eerder en concreter angst voor verdwaalde kogels, traumatische herinneringen en gebrek aan eten. Een westerse hulpverlener die Burundi heeft verlaten, laat ons weten bekaf te zijn en nog steeds ‘schoten’ te horen. Maar dat blijken dan deuren die dichtgaan.

Een Burundees die principieel niet stemt omdat hij geen enkel vertrouwen heeft in democratie, meldt ons dat betogers net als leden van officiële ordediensten drugs en alcohol (bier) gebruiken om voldoende agressief te kunnen zijn. Het gaat deels om hennep, maar zeker ook om cocaïne. Hij vertelt ook dat mensen soms drugs gebruiken om hun gewone werkzaamheden te kunnen volhouden. Als je al een baantje hebt, kan je verwachten dat je soms heel lange dagen moet maken en dat valt dan niet mee als je geen eten hebt. We vragen ons af of dit te vergelijken is met het kauwen van cocabladeren in Zuid-Amerika. Onze informant heeft vroeger ondanks ernstige bedreigingen de kans gehad om elders in Afrika te gaan studeren. Hij is terug gekomen en heeft in Burundi een eigen bedrijf gestart. Zijn oplossing voor de situatie in Burundi is stoppen met het geven van geld. ‘Als dat geld ze al bereikt, leert het ze niet te werken. Mensen moeten leren werken, dat moeten ze zelf doen’. Hij uit dit niet als een moreel betoog, maar als de conclusie van een analyse op landsniveau. En verder geeft hij allerlei mensen om hem heen eten en geld voor medicijnen, alles zoals Burundesen dat altijd voor elkaar doen als ze geld hebben.

De meeste leden van de VN Veiligheidsraad menen dat de Burundese verkiezingen in Burundi moeten worden uitgesteld. Rusland heeft een afwijkende mening en stelt dat het een interne aangelegenheid is. De motieven achter het afgeven van statements binnen de VN Veiligheidsraad over wel of niet ingrijpen laten zich raden maar zijn niet publiek gemaakt.

Een van de komende dagen zullen we meer uitleggen over de politieke partijen in Burundi, waarvan de organisatie en identiteit sterk afwijkt van wat wij gewend zijn. Ze zijn niet links en niet rechts, maar vertegenwoordigen andere krachten en samenhang.

Verantwoording:
De informatie die is gebruikt voor dit bericht van Kennis zonder Grenzen is verkregen van openbare media en van bekenden uit Burundi. De foto is overgenomen van CTV News.